ขี่ E-Bike ได้คาร์บอนเครดิต? โอกาสใหม่ที่อาจมาถึง

แนวคิดที่ว่าการ ขี่ E-Bike ได้คาร์บอนเครดิต? โอกาสใหม่ที่อาจมาถึง กำลังกลายเป็นประเด็นที่น่าสนใจทั่วโลก ท่ามกลางกระแสการตื่นตัวด้านสิ่งแวดล้อมและการมุ่งสู่สังคมคาร์บอนต่ำ การเปลี่ยนพฤติกรรมการเดินทางจากการใช้รถยนต์ที่ปล่อยมลพิษมาสู่ยานพาหนะไฟฟ้าส่วนบุคคลอย่างจักรยานไฟฟ้า (E-Bike) ไม่เพียงแต่ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก แต่ยังอาจสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจในรูปแบบของ “คาร์บอนเครดิต” ซึ่งเป็นกลไกสำคัญที่กำลังถูกนำมาใช้เพื่อขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกต่อสภาพภูมิอากาศ

ประเด็นสำคัญที่น่าสนใจ

• การเชื่อมโยงระหว่าง E-Bike และคาร์บอนเครดิต: การใช้จักรยานไฟฟ้าทดแทนยานพาหนะสันดาปสามารถลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ได้อย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งปริมาณคาร์บอนที่ลดได้นี้มีศักยภาพในการแปลงเป็นคาร์บอนเครดิตเพื่อซื้อขายในตลาดได้
• แรงจูงใจจากภาครัฐในต่างประเทศ: หลายประเทศ เช่น ฝรั่งเศส ได้ริเริ่มนโยบายให้เงินอุดหนุนมูลค่าสูงเพื่อส่งเสริมให้ประชาชนเปลี่ยนมาใช้จักรยานไฟฟ้า ซึ่งเป็นต้นแบบที่แสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นในการสนับสนุนการขนส่งสีเขียว
• ศักยภาพในประเทศไทย: ด้วยปัญหาการจราจรที่หนาแน่นและความต้องการเดินทางระยะสั้นในเมือง E-Bike จึงเป็นทางเลือกที่ตอบโจทย์และมีโอกาสเติบโตสูง โดยมีโครงการนำร่องด้านคาร์บอนเครดิตในภาคขนส่งสาธารณะเป็นกรณีศึกษาที่สำคัญ
• โอกาสทางธุรกิจใหม่: บริษัทเอกชนเริ่มมองเห็นโอกาสในการพัฒนาธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับยานยนต์ไฟฟ้าและการซื้อขายคาร์บอนเครดิต ซึ่งอาจกลายเป็น New S-Curve ที่สร้างการเติบโตอย่างยั่งยืนในอนาคต

บทนำสู่แนวคิดคาร์บอนเครดิตและการเดินทางที่ยั่งยืน

ในยุคที่การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) กลายเป็นวาระเร่งด่วนระดับโลก การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (Greenhouse Gases – GHG) ได้กลายเป็นเป้าหมายร่วมกันของนานาชาติ “คาร์บอนเครดิต” จึงถือกำเนิดขึ้นในฐานะเครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์ที่ออกแบบมาเพื่อสร้างแรงจูงใจให้เกิดการลดการปล่อยก๊าซดังกล่าว หลักการพื้นฐานคือการให้มูลค่าแก่กิจกรรมที่ช่วยลดหรือกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์ ทำให้ “การทำความดีเพื่อโลก” สามารถวัดผลและแลกเปลี่ยนเป็นมูลค่าทางการเงินได้

ภาคการขนส่งถือเป็นหนึ่งในแหล่งปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่สำคัญ การเปลี่ยนผ่านจากการใช้ยานพาหนะที่ใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลไปสู่ยานพาหนะไฟฟ้า (Electric Vehicles – EV) จึงเป็นหนึ่งในกลยุทธ์หลักเพื่อบรรลุเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศ จักรยานไฟฟ้า หรือ E-Bike ซึ่งเป็นการผสมผสานระหว่างการออกกำลังกายและการใช้พลังงานไฟฟ้า กำลังได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในฐานะรูปแบบการเดินทางที่ยั่งยืน (Sustainability) สำหรับคนเมือง เหมาะสำหรับการเดินทางระยะสั้น และเป็นส่วนหนึ่งของระบบขนส่งสีเขียว (Green Transport) ที่ช่วยลดมลพิษทางอากาศและเสียงได้อย่างมีประสิทธิภาพ บทความนี้จะสำรวจลึกลงไปในโอกาสและความเป็นไปได้ที่การตัดสินใจเลือกใช้ E-Bike ในชีวิตประจำวัน อาจนำไปสู่การได้รับผลตอบแทนในรูปแบบของคาร์บอนเครดิตในอนาคตอันใกล้

คาร์บอนเครดิตคืออะไร และเกี่ยวข้องกับ E-Bike อย่างไร

คาร์บอนเครดิต (Carbon Credit) คือหน่วยวัดที่ใช้แทนปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่สามารถลดหรือกักเก็บได้ โดย 1 คาร์บอนเครดิตมีค่าเท่ากับการลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์หรือก๊าซเรือนกระจกอื่น ๆ ที่เทียบเท่าได้ 1 ตัน (tCO2e) เครดิตเหล่านี้สามารถนำไปซื้อขายในตลาดคาร์บอนได้ ทำให้องค์กรหรือประเทศที่ไม่สามารถลดการปล่อยก๊าซได้ตามเป้าหมาย สามารถซื้อเครดิตจากโครงการที่ช่วยลดการปล่อยก๊าซเพื่อชดเชยส่วนของตนเองได้

ความเชื่อมโยงกับจักรยานไฟฟ้าเกิดขึ้นจากหลักการ “การลดการปล่อยก๊าซ” (Emission Reduction) ทุกครั้งที่มีการเลือกใช้ E-Bike แทนการเดินทางด้วยรถยนต์หรือจักรยานยนต์ที่ใช้น้ำมัน นั่นหมายถึงการหลีกเลี่ยงการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์สู่ชั้นบรรยากาศ ปริมาณก๊าซที่ถูกหลีกเลี่ยงนี้ หากสามารถรวบรวมและรับรองได้อย่างเป็นระบบ ก็มีศักยภาพที่จะถูกแปลงเป็นคาร์บอนเครดิตได้

ในเชิงธุรกิจ แนวคิดนี้ได้จุดประกายให้บริษัทหลายแห่งเล็งเห็นถึงโอกาสในการสร้างโมเดลธุรกิจใหม่ ตัวอย่างเช่น บริษัท วันทูวัน คอนแทคส์ จำกัด (มหาชน) (OTO) ในประเทศไทย ที่ได้ประกาศแผนการลงทุนในธุรกิจจักรยานยนต์ไฟฟ้าควบคู่ไปกับการซื้อขายคาร์บอนเครดิต โดยมองว่านี่คือธุรกิจ New S-Curve ที่จะสร้างรายได้อย่างยั่งยืนและสอดคล้องกับทิศทางของโลกที่มุ่งเน้นการลดโลกร้อน โมเดลดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าตลาดกำลังมองหาแนวทางในการสร้างมูลค่าเพิ่มจากกิจกรรมที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และ E-Bike ก็เป็นหนึ่งในเครื่องมือที่มีศักยภาพสูงในสมการนี้

E-Bike: เครื่องมือสำคัญในการลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์ส่วนบุคคล

ผลกระทบเชิงบวกของการใช้ E-Bike ต่อสิ่งแวดล้อมนั้นสามารถวัดผลได้ชัดเจนและมีนัยสำคัญ ข้อมูลจากการศึกษาในหลายประเทศยืนยันถึงประสิทธิภาพในการลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อนำมาใช้ทดแทนการเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนบุคคล

ข้อมูลจากงานวิจัยในเมืองพอร์ตแลนด์ สหรัฐอเมริกา ชี้ให้เห็นว่า หากการใช้ E-Bike เพิ่มขึ้นจนมีสัดส่วนเป็น 15% ของการเดินทางทั้งหมดในเมือง จะสามารถช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ถึงประมาณ 225 กิโลกรัม CO2 ต่อ E-Bike หนึ่งคันในแต่ละปี ตัวเลขนี้อาจดูไม่มากสำหรับหนึ่งคน แต่เมื่อคูณด้วยจำนวนผู้ใช้งานหลายแสนหรือหลายล้านคน ผลลัพธ์ที่ได้คือการลดการปล่อยมลพิษจำนวนมหาศาล

รถยนต์โดยสารส่วนบุคคลโดยเฉลี่ยปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ประมาณ 4.6 ตันต่อปี การเปลี่ยนมาใช้ E-Bike แม้จะเป็นเพียงบางส่วนของการเดินทางทั้งหมด ก็สามารถช่วยลดรอยเท้าคาร์บอน (Carbon Footprint) ของแต่ละบุคคลลงได้อย่างมีนัยสำคัญ

นอกเหนือจากการลด CO2 โดยตรงแล้ว การใช้ E-Bike ยังช่วยลดมลพิษทางอากาศอื่น ๆ เช่น ฝุ่นละอองขนาดเล็ก (PM2.5) ไนโตรเจนออกไซด์ และสารประกอบอินทรีย์ระเหยง่าย ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของปัญหาสุขภาพในเขตเมือง ดังนั้น การส่งเสริมการใช้จักรยานไฟฟ้าจึงไม่เพียงแต่เป็นการต่อสู้กับภาวะโลกร้อน แต่ยังเป็นการลงทุนเพื่อคุณภาพชีวิตและสุขภาพที่ดีของประชากรในเมืองอีกด้วย

นโยบายส่งเสริมจากต่างประเทศ: โมเดลที่น่าจับตามอง

เพื่อเร่งการเปลี่ยนผ่านสู่การขนส่งที่ยั่งยืน รัฐบาลในหลายประเทศได้ออกมาตรการและแรงจูงใจทางการเงิน (e-bike incentive) เพื่อกระตุ้นให้ประชาชนหันมาใช้จักรยานไฟฟ้ากันมากขึ้น กรณีศึกษาที่โดดเด่นและมักถูกกล่าวถึงคือประเทศฝรั่งเศส

รัฐบาลฝรั่งเศสได้เสนอเงินอุดหนุนสูงสุดถึง 4,000 ยูโร (ประมาณ 140,000 บาท) สำหรับผู้ที่นำรถยนต์เก่าที่ก่อมลพิษมาแลกซื้อจักรยานไฟฟ้า นโยบายนี้ถูกออกแบบมาอย่างชาญฉลาด โดยมุ่งเป้าไปที่กลุ่มครัวเรือนที่มีรายได้น้อยและอาศัยอยู่ในเขตควบคุมมลพิษ (Low-emission zones) ซึ่งจะได้รับเงินอุดหนุนในอัตราสูงสุด มาตรการนี้ไม่เพียงแต่ช่วยลดภาระทางการเงิน แต่ยังส่งเสริมความเท่าเทียมในการเข้าถึงการเดินทางที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอีกด้วย

โมเดลของฝรั่งเศสแสดงให้เห็นถึงแนวทางการดำเนินนโยบาย EV ที่ครอบคลุม ไม่ได้จำกัดอยู่แค่รถยนต์ไฟฟ้าเท่านั้น แต่ยังให้ความสำคัญกับยานพาหนะไฟฟ้าขนาดเล็กอย่าง E-Bike ซึ่งมีราคาเข้าถึงง่ายกว่าและตอบโจทย์การใช้งานในเมืองได้ดีกว่าในหลายกรณี ความสำเร็จของนโยบายดังกล่าวเป็นเครื่องยืนยันว่าแรงจูงใจทางการเงินที่ชัดเจนและตรงเป้าหมาย สามารถเป็นเครื่องมืออันทรงพลังในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้คนในวงกว้าง และเป็นต้นแบบที่ประเทศอื่น ๆ รวมถึงประเทศไทย สามารถนำไปปรับใช้เพื่อส่งเสริมนโยบายลดโลกร้อนได้อย่างเป็นรูปธรรม

ศักยภาพของจักรยานไฟฟ้าในบริบทของประเทศไทย

สำหรับประเทศไทย จักรยานไฟฟ้ามีศักยภาพสูงในการเป็นคำตอบของปัญหาการเดินทางในเมืองหลายประการ ด้วยสภาพการจราจรที่ติดขัดอย่างหนักในกรุงเทพฯ และเมืองใหญ่ การหาที่จอดรถที่ยากลำบาก และค่าใช้จ่ายด้านพลังงานที่สูงขึ้น E-Bike จึงกลายเป็นทางเลือกที่น่าสนใจอย่างยิ่งสำหรับการเดินทางระยะสั้น หรือที่เรียกว่า “Last-mile connectivity” ซึ่งเป็นการเดินทางจากบ้านไปยังระบบขนส่งสาธารณะหลัก เช่น รถไฟฟ้า หรือจากสถานีไปยังที่ทำงาน

ความสะดวก รวดเร็ว และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ทำให้ E-Bike ตอบโจทย์วิถีชีวิตคนเมืองยุคใหม่ นอกจากนี้ การเติบโตของบริการ E-Bike และสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าให้เช่าทั่วโลก เช่น บริการของบริษัท GCOO ในเกาหลีใต้และสหรัฐอเมริกา ก็เป็นสัญญาณที่ชี้ว่าโมเดลการเดินทางด้วยยานพาหนะไฟฟ้าขนาดเล็กกำลังเป็นที่ยอมรับในระดับสากล

ในส่วนของกลไกคาร์บอนเครดิตนั้น ประเทศไทยเองก็มีความเคลื่อนไหวที่สำคัญ โดยล่าสุด บริษัท พลังงานบริสุทธิ์ จำกัด (มหาชน) หรือ EA ได้เริ่มส่งมอบคาร์บอนเครดิตที่เกิดจากโครงการรถโดยสารประจำทางไฟฟ้า (E-Bus) ให้กับประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ซึ่งถือเป็นการซื้อขายคาร์บอนเครดิตภาคขนส่งครั้งแรกภายใต้ข้อตกลงความร่วมมือระหว่างประเทศตามความตกลงปารีส (Paris Agreement) ความสำเร็จนี้เป็นเครื่องพิสูจน์ว่ากลไกการสร้างและซื้อขายคาร์บอนเครดิตในภาคการขนส่งของไทยนั้นเกิดขึ้นได้จริง และได้สร้างบรรทัดฐานที่อาจนำมาปรับใช้กับยานพาหนะไฟฟ้าประเภทอื่น ๆ รวมถึง E-Bike ในอนาคต

อนาคตของโมเดลธุรกิจคาร์บอนเครดิตจากการขี่ E-Bike

คำถามสำคัญคือ การขี่ E-Bike ของบุคคลทั่วไปจะสามารถสร้างคาร์บอนเครดิตและรายได้ได้อย่างไร? แม้ว่าในปัจจุบันจะยังไม่มีโมเดลที่ชัดเจนสำหรับผู้ใช้รายย่อยในประเทศไทย แต่แนวโน้มในอนาคตมีความเป็นไปได้ในหลายรูปแบบ:

1. โครงการแบบรวมกลุ่ม (Aggregated Projects): บริษัทหรือแพลตฟอร์มอาจทำหน้าที่เป็นตัวกลางรวบรวมข้อมูลการเดินทางของผู้ใช้ E-Bike จำนวนมาก เช่น ผ่านแอปพลิเคชันที่บันทึกระยะทางและคำนวณปริมาณคาร์บอนที่ลดได้ จากนั้นจึงนำข้อมูลทั้งหมดไปขอรับรองเป็นคาร์บอนเครดิตในนามของโครงการ และแบ่งปันผลประโยชน์กลับคืนสู่ผู้ใช้งานในรูปแบบของเงินสด ส่วนลด หรือสิทธิพิเศษอื่น ๆ
2. แรงจูงใจจากภาคเอกชน (Corporate Incentives): บริษัทขนาดใหญ่อาจริเริ่มโครงการส่งเสริมให้พนักงานเดินทางมาทำงานด้วย E-Bike โดยบริษัทจะทำหน้าที่สนับสนุนค่าใช้จ่ายในการซื้อจักรยาน หรือรับซื้อคาร์บอนเครดิตที่เกิดจากการเดินทางของพนักงาน เพื่อนำไปชดเชยการปล่อยคาร์บอนขององค์กร (Carbon Offsetting) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของนโยบายด้านความยั่งยืนของบริษัท (Corporate Sustainability)
3. นโยบายสนับสนุนจากภาครัฐ (Government Subsidies): รัฐบาลอาจนำโมเดลแบบฝรั่งเศสมาปรับใช้ โดยให้เงินอุดหนุนโดยตรงสำหรับการซื้อ E-Bike หรืออาจพัฒนานโยบายที่ซับซ้อนขึ้น เช่น การให้ “เครดิตการเดินทางสีเขียว” ที่สามารถนำไปแลกเป็นส่วนลดค่าโดยสารขนส่งสาธารณะหรือสิทธิประโยชน์อื่น ๆ

ความท้าทายหลักของโมเดลเหล่านี้คือการสร้างระบบการตรวจวัด รายงาน และทวนสอบ (Measurement, Reporting, and Verification – MRV) ที่น่าเชื่อถือและมีประสิทธิภาพ เพื่อให้แน่ใจว่าปริมาณคาร์บอนที่ลดได้นั้นเกิดขึ้นจริงและไม่ถูกนับซ้ำซ้อน อย่างไรก็ตาม ด้วยความก้าวหน้าของเทคโนโลยีดิจิทัล เช่น IoT และ Blockchain การติดตามและยืนยันข้อมูลการเดินทางจึงมีความเป็นไปได้สูงขึ้นและมีต้นทุนที่ลดลง

บทสรุปและแนวโน้มในอนาคต

การตั้งคำถามว่า ขี่ E-Bike ได้คาร์บอนเครดิต? โอกาสใหม่ที่อาจมาถึง ไม่ใช่เรื่องเพ้อฝันอีกต่อไป แต่เป็นความเป็นไปได้ที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของกลไกตลาดคาร์บอนที่เติบโตขึ้นทั่วโลก และความจำเป็นเร่งด่วนในการแก้ไขปัญหาสภาพภูมิอากาศ การใช้จักรยานไฟฟ้าได้พิสูจน์แล้วว่าเป็นหนึ่งในวิธีการที่มีประสิทธิภาพในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับบุคคล ขณะที่นโยบายจากต่างประเทศและโครงการนำร่องในไทยก็ได้แสดงให้เห็นถึงแนวทางการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจจากกิจกรรมดังกล่าว

แม้ว่าเส้นทางสู่การทำให้ผู้ใช้ E-Bike ทุกคนสามารถสร้างรายได้จากคาร์บอนเครดิตอาจยังต้องใช้เวลาในการพัฒนากลไกและนโยบายที่เหมาะสม แต่ทิศทางในอนาคตนั้นชัดเจน การเดินทางที่ยั่งยืนจะกลายเป็นบรรทัดฐานใหม่ และผู้ที่มีส่วนร่วมในการเปลี่ยนแปลงนี้ สมควรได้รับผลตอบแทนไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นในรูปแบบของเงินอุดหนุนโดยตรง หรือผ่านกลไกตลาดคาร์บอนที่ซับซ้อนขึ้น การเลือกใช้ E-Bike ในวันนี้ จึงไม่ใช่แค่การลงทุนเพื่อความสะดวกสบายและสุขภาพของตนเอง แต่ยังเป็นการลงทุนเพื่ออนาคตของสิ่งแวดล้อมและอาจเป็นโอกาสทางเศรษฐกิจที่คาดไม่ถึงในวันข้างหน้า