ขี่ E-Bike ต้องมีใบขับขี่ไหม? กฎหมายที่ควรรู้ 2569

ยานพาหนะไฟฟ้ากำลังเป็นที่นิยมมากขึ้นในประเทศไทย โดยเฉพาะจักรยานไฟฟ้า (E-Bike) และสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า ซึ่งเป็นทางเลือกที่สะดวกและประหยัดพลังงาน อย่างไรก็ตาม ผู้ใช้งานจำนวนมากยังคงมีคำถามสำคัญเกี่ยวกับข้อบังคับทางกฎหมาย โดยเฉพาะประเด็นที่ว่า ขี่ E-Bike ต้องมีใบขับขี่ไหม? กฎหมายที่ควรรู้ 2569 เป็นสิ่งที่ผู้ใช้ทุกคนต้องทำความเข้าใจให้ชัดเจนเพื่อการใช้งานที่ถูกต้องและปลอดภัย

ประเด็นสำคัญที่ผู้ใช้ E-Bike ต้องทราบ

• สถานะทางกฎหมาย: E-Bike ในประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายเฉพาะ จึงต้องอาศัยการตีความตาม พ.ร.บ.รถยนต์ พ.ศ. 2522 และ พ.ร.บ.จราจรทางบก พ.ศ. 2522 ว่าเข้าข่าย “รถจักรยานยนต์” หรือยังคงเป็น “จักรยาน”
• เกณฑ์การพิจารณา: การจำแนกประเภทของ E-Bike ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง เช่น กำลังมอเตอร์, ความเร็วสูงสุด, การมีคันเร่งที่ทำงานได้โดยไม่ต้องถีบ และลักษณะโครงสร้างของตัวรถ
• ข้อบังคับด้านใบขับขี่: หาก E-Bike มีสมรรถนะเข้าข่ายรถจักรยานยนต์ ผู้ขับขี่จะต้องมีใบอนุญาตขับรถจักรยานยนต์, ต้องจดทะเบียนรถ, และปฏิบัติตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับรถจักรยานยนต์ทุกประการ
• E-Bike ที่ไม่เข้าข่ายรถจักรยานยนต์: สำหรับจักรยานไฟฟ้าแบบช่วยปั่น (Pedal Assist) ที่มีกำลังไม่สูงและความเร็วจำกัด ปัจจุบันยังไม่บังคับให้ต้องมีใบขับขี่หรือจดทะเบียน แต่ผู้ขับขี่ยังต้องเคารพกฎจราจร
• การใช้งานเชิงพาณิชย์: ผู้ที่ใช้ E-Bike ที่มีลักษณะเป็นรถจักรยานยนต์เพื่อรับงานผ่านแอปพลิเคชันเรียกรถ ต้องดำเนินการจดทะเบียนเป็นรถจักรยานยนต์สาธารณะ และผู้ขับขี่ต้องมีใบขับขี่สาธารณะภายในวันที่ 31 มีนาคม 2569

ความนิยมและสถานะทางกฎหมายของ E-Bike ในประเทศไทย

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา จักรยานไฟฟ้า หรือ E-Bike ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในฐานะยานพาหนะทางเลือกสำหรับการเดินทางในระยะใกล้ ตอบโจทย์ทั้งด้านความคล่องตัว การประหยัดค่าใช้จ่ายด้านพลังงาน และการเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม อย่างไรก็ตาม ความนิยมที่เพิ่มขึ้นนี้ได้นำมาซึ่งคำถามสำคัญเกี่ยวกับสถานะทางกฎหมายที่ยังไม่มีความชัดเจนเป็นรูปธรรม ส่งผลให้ผู้ใช้งานและผู้ที่สนใจเกิดความสับสนว่าการขี่ E-Bike บนท้องถนนสาธารณะนั้นจำเป็นต้องมีใบขับขี่หรือไม่ และมีข้อบังคับอื่นใดที่ต้องปฏิบัติตาม

บทความนี้จะให้ข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับ E-Bike ในประเทศไทย อัปเดตล่าสุดสำหรับปี 2569 เพื่อให้ผู้ใช้งานทุกกลุ่ม ตั้งแต่ผู้ที่ใช้ในชีวิตประจำวันไปจนถึงผู้ที่ใช้เพื่อการพาณิชย์ สามารถเข้าใจถึงหลักเกณฑ์และปฏิบัติตามได้อย่างถูกต้อง เพื่อความปลอดภัยของตนเองและผู้ร่วมใช้ถนนท่านอื่น

กรอบกฎหมายหลักที่ใช้กำกับดูแล E-Bike ในปัจจุบัน

ณ ปัจจุบัน ประเทศไทยยังไม่มีพระราชบัญญัติที่ออกมาเพื่อควบคุมจักรยานไฟฟ้า (E-Bike) โดยเฉพาะ ดังนั้น การกำกับดูแลจึงต้องอ้างอิงและตีความจากกฎหมายที่มีอยู่เดิม ซึ่งประกอบด้วย:

• พระราชบัญญัติรถยนต์ พ.ศ. 2522: กฎหมายฉบับนี้ให้คำนิยามของ “รถจักรยานยนต์” ซึ่งเป็นหลักการสำคัญในการพิจารณาว่า E-Bike คันใดจะถูกจัดอยู่ในหมวดหมู่นี้
• พระราชบัญญัติจราจรทางบก พ.ศ. 2522: กำหนดข้อบังคับทั่วไปในการใช้รถใช้ถนน เช่น การให้สัญญาณไฟ การสวมหมวกนิรภัย และการปฏิบัติตามสัญญาณจราจร ซึ่งมีผลบังคับใช้กับยานพาหนะทุกประเภท รวมถึง E-Bike ด้วย
• กฎกระทรวงและประกาศของกรมการขนส่งทางบก: เป็นข้อกำหนดปลีกย่อยที่เกี่ยวข้องกับการจดทะเบียนยานพาหนะ การตรวจสภาพ และคุณสมบัติของผู้ขอรับใบอนุญาตขับรถ

หลักการตีความตามกฎหมายที่มีอยู่

หลักการสำคัญที่หน่วยงานภาครัฐ เช่น กรมการขนส่งทางบกและสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ใช้ในการพิจารณาคือ หาก E-Bike มีลักษณะการทำงานและสมรรถนะที่ใกล้เคียงกับรถจักรยานยนต์ โดยใช้มอเตอร์ไฟฟ้าเป็นกำลังหลักในการขับเคลื่อนและสามารถทำความเร็วได้ในระดับหนึ่งบนทางสาธารณะ ยานพาหนะดังกล่าวจะถูกตีความว่าเป็น “รถจักรยานยนต์” ตาม พ.ร.บ.รถยนต์ฯ ซึ่งหมายความว่าต้องเข้าสู่กระบวนการจดทะเบียนและผู้ขับขี่ต้องมีใบขับขี่

ในทางกลับกัน หากเป็นจักรยานไฟฟ้าที่มีระบบช่วยปั่น (Pedal Assist) ซึ่งมอเตอร์จะทำงานเพื่อช่วยผ่อนแรงในการถีบเท่านั้น และมีกำลังขับเคลื่อนและความเร็วไม่สูงมากนัก โดยทั่วไปจะยังไม่ถูกจัดว่าเป็นรถจักรยานยนต์ อย่างไรก็ตาม จุดแบ่งที่ชัดเจนในเรื่องกำลังมอเตอร์หรือความเร็วสูงสุดยังไม่ถูกระบุไว้ในกฎหมายไทยอย่างละเอียดเหมือนในสหภาพยุโรปหรือญี่ปุ่น ซึ่งช่องว่างนี้เป็นสาเหตุหลักของความสับสนในทางปฏิบัติ

เกณฑ์การพิจารณา: E-Bike แบบไหนเข้าข่าย “รถจักรยานยนต์”

เพื่อทำความเข้าใจให้ง่ายขึ้นว่า E-Bike ประเภทใดมีแนวโน้มจะถูกเจ้าหน้าที่พิจารณาว่าเป็นรถจักรยานยนต์ สามารถดูได้จากเกณฑ์ต่างๆ ที่มักใช้ในการประเมินจากแนวปฏิบัติที่ผ่านมา ดังนี้

กำลังมอเตอร์และความเร็วสูงสุด

หาก E-Bike ถูกออกแบบมาให้พึ่งพากำลังจากมอเตอร์เป็นหลัก และสามารถทำความเร็วสูงสุดได้ใกล้เคียงกับรถจักรยานยนต์ขนาดเล็ก (เช่น 40-50 กิโลเมตรต่อชั่วโมงขึ้นไป) ก็มีโอกาสสูงที่จะถูกจัดอยู่ในประเภทรถจักรยานยนต์

การมีคันเร่ง (Throttle)

E-Bike ที่มีคันเร่งแบบบิดหรือกด ทำให้รถสามารถเคลื่อนที่ไปข้างหน้าได้เองโดยที่ผู้ขับขี่ไม่จำเป็นต้องออกแรงถีบเลย มีลักษณะการทำงานเหมือนกับรถจักรยานยนต์ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ถูกตีความว่าเป็นรถจักรยานยนต์

โครงสร้างและอุปกรณ์ส่วนควบ

ลักษณะทางกายภาพของรถก็เป็นอีกหนึ่งเกณฑ์สำคัญ หาก E-Bike มีโครงสร้างตัวถัง รูปแบบเบาะนั่ง และขนาดที่ใกล้เคียงกับรถมอเตอร์ไซค์หรือสกู๊ตเตอร์ มากกว่าที่จะเป็นจักรยานทั่วไป รวมถึงมีการติดตั้งอุปกรณ์ส่วนควบครบครัน เช่น ไฟหน้า-ไฟท้าย ไฟเลี้ยว และกระจกมองข้าง ก็ยิ่งเพิ่มความเป็นไปได้ที่จะถูกจัดเป็นรถจักรยานยนต์

หาก E-Bike มีคุณสมบัติเข้าเกณฑ์เหล่านี้ ผู้ใช้งานควรเตรียมพร้อมที่จะปฏิบัติตามกฎหมายเสมือนเป็นผู้ขับขี่รถจักรยานยนต์ ซึ่งรวมถึงการจดทะเบียนรถ การทำประกันภัยภาคบังคับ (พ.ร.บ.) การตรวจสภาพรถตามระยะ และที่สำคัญคือการมีใบอนุญาตขับรถจักรยานยนต์

สรุปประเด็นสำคัญ: ขี่ E-Bike ต้องมีใบขับขี่ไหม? กฎหมายที่ควรรู้ 2569

คำถามที่ว่า ขี่ E-Bike ต้องมีใบขับขี่ไหม? กฎหมายที่ควรรู้ 2569 สามารถแบ่งคำตอบได้เป็น 2 กรณีหลัก ขึ้นอยู่กับประเภทและคุณสมบัติของ E-Bike ที่ใช้งาน ดังตารางเปรียบเทียบต่อไปนี้

หากขับขี่ E-Bike ที่เข้าข่ายเป็นรถจักรยานยนต์โดยไม่มีใบอนุญาตที่ถูกต้อง จะมีความผิดตาม พ.ร.บ.จราจรทางบกฯ และในกรณีที่เกิดอุบัติเหตุ บริษัทประกันภัยอาจปฏิเสธความคุ้มครองหรือให้ความคุ้มครองที่จำกัดได้

อายุและขั้นตอนการทำใบขับขี่รถจักรยานยนต์ (อัปเดต 2569)

สำหรับผู้ที่ใช้งาน E-Bike ซึ่งจำเป็นต้องมีใบขับขี่ ข้อมูลเกี่ยวกับคุณสมบัติและขั้นตอนการดำเนินการเป็นสิ่งสำคัญที่ต้องทราบ

คุณสมบัติด้านอายุ

ตามแนวทางของกรมการขนส่งทางบกในปัจจุบัน ผู้ที่ต้องการทำใบอนุญาตขับรถจักรยานยนต์ส่วนบุคคลชั่วคราว จะต้องมีอายุครบ 15 ปีบริบูรณ์ สำหรับรถจักรยานยนต์ที่มีขนาดความจุกระบอกสูบไม่เกิน 110-125 ซีซี หรือเทียบเท่าในกรณีของมอเตอร์ไฟฟ้า

ขั้นตอนการขอรับใบขับขี่

กระบวนการขอรับใบขับขี่รถจักรยานยนต์ในปี 2569 มีขั้นตอนหลักดังนี้:

1. การเตรียมเอกสาร: เตรียมบัตรประจำตัวประชาชนฉบับจริง และใบรับรองแพทย์ที่ออกให้ไม่เกิน 1 เดือน
2. การทดสอบสมรรถภาพร่างกาย: เข้ารับการทดสอบการมองเห็นสี, สายตาทางลึก, สายตาทางกว้าง และการตอบสนองของร่างกาย
3. การอบรมภาคทฤษฎี: เข้ารับการอบรมความรู้เกี่ยวกับกฎหมายจราจรและความปลอดภัยในการขับขี่ เป็นเวลา 5 ชั่วโมง
4. การสอบข้อเขียน: ทำการทดสอบความรู้ภาคทฤษฎีจำนวน 50 ข้อ โดยต้องผ่านเกณฑ์อย่างน้อย 90% หรือ 45 ข้อ
5. การสอบภาคปฏิบัติ: ทดสอบทักษะการขับขี่ในสนามสอบมาตรฐานของกรมการขนส่งทางบก
6. ชำระค่าธรรมเนียมและรับใบขับขี่: เมื่อผ่านการทดสอบทั้งหมดแล้ว จะเข้าสู่ขั้นตอนการถ่ายรูป, ชำระค่าธรรมเนียม และรอรับใบขับขี่แบบสมาร์ทการ์ด

ข้อควรรู้เฉพาะ: การใช้ E-Bike เพื่อการพาณิชย์ผ่านแอปพลิเคชัน

สำหรับผู้ขับขี่ที่ต้องการใช้ E-Bike เพื่อประกอบอาชีพรับ-ส่งผู้โดยสารหรือส่งของผ่านแอปพลิเคชันเรียกรถ (Ride-Hailing) มีข้อกำหนดเพิ่มเติมที่สำคัญอย่างยิ่งในปี 2569

ตามประกาศและข้อบังคับล่าสุด ผู้ให้บริการผ่านแอปพลิเคชันจะต้องใช้รถที่จดทะเบียนเป็น “รถจักรยานยนต์สาธารณะ” (ป้ายเหลือง) เท่านั้น และผู้ขับขี่จะต้องมี “ใบอนุญาตขับรถจักรยานยนต์สาธารณะ” ไม่สามารถใช้ใบขับขี่ส่วนบุคคลได้อีกต่อไป โดยมีผลบังคับใช้อย่างเต็มรูปแบบภายในวันที่ 31 มีนาคม 2569

ดังนั้น ผู้ที่ใช้ E-Bike ที่เข้าข่ายเป็นรถจักรยานยนต์เพื่อรับงาน จะต้องดำเนินการดังนี้:

• ตรวจสอบว่า E-Bike รุ่นที่ใช้สามารถผ่านการตรวจสภาพและจดทะเบียนเป็นรถจักรยานยนต์สาธารณะได้หรือไม่ เนื่องจากรถบางรุ่นอาจไม่มีคุณสมบัติตามมาตรฐานที่กำหนด
• ดำเนินการขอใบขับขี่สาธารณะให้เรียบร้อยก่อนถึงกำหนดเวลา

หากไม่ปฏิบัติตาม อาจส่งผลให้ถูกระงับสิทธิ์การให้บริการในแพลตฟอร์ม และอาจมีความผิดฐานนำรถยนต์ส่วนบุคคลมาใช้รับจ้างสาธารณะโดยไม่ได้รับอนุญาต

คำแนะนำเชิงปฏิบัติสำหรับผู้ใช้งาน E-Bike ในปี 2569

เพื่อให้การใช้งาน E-Bike เป็นไปอย่างราบรื่นและถูกต้องตามกฎหมาย ควรปฏิบัติตามคำแนะนำต่อไปนี้

ตรวจสอบเอกสารจากผู้จำหน่าย

ก่อนตัดสินใจซื้อ ควรสอบถามผู้ขายหรือผู้นำเข้าให้ชัดเจนว่า E-Bike รุ่นนั้นสามารถจดทะเบียนเป็นรถจักรยานยนต์ได้หรือไม่ หากผู้ขายยืนยันว่าจดทะเบียนได้ นั่นหมายความว่าผู้ขับขี่ต้องเตรียมตัวทำใบขับขี่ แต่หากระบุว่าเป็นจักรยานไฟฟ้าที่เหมาะสำหรับใช้ในพื้นที่ส่วนบุคคล ควรระมัดระวังในการนำไปใช้บนถนนหลัก

สอบถามกรมการขนส่งทางบกโดยตรง

วิธีที่แน่นอนที่สุดคือการนำข้อมูลจำเพาะ (Specification), รูปถ่าย หรือตัวรถจริง ไปสอบถามเจ้าหน้าที่ ณ สำนักงานขนส่งในพื้นที่ เพื่อให้เจ้าหน้าที่พิจารณาและให้คำตอบว่ารถรุ่นดังกล่าวจัดอยู่ในประเภทใดและต้องจดทะเบียนหรือไม่ คำวินิจฉัยของกรมการขนส่งฯ จะเป็นหลักฐานอ้างอิงที่น่าเชื่อถือที่สุด

ขับขี่บนถนนสาธารณะเป็นประจำ

แม้ E-Bike ที่ใช้งานอาจยังไม่เข้าข่ายต้องมีใบขับขี่ แต่หากต้องใช้งานบนถนนร่วมกับรถประเภทอื่นเป็นประจำ การมีใบขับขี่รถจักรยานยนต์ติดตัวไว้ถือเป็นประโยชน์อย่างยิ่ง เพราะการผ่านกระบวนการอบรมและสอบจะช่วยเพิ่มความรู้ความเข้าใจในกฎจราจรและทักษะการขับขี่ที่ปลอดภัย ทั้งยังช่วยลดความเสี่ยงในการมีปัญหากับเจ้าหน้าที่ตำรวจได้อีกด้วย

สำหรับผู้ขับขี่เชิงพาณิชย์

ต้องติดตามประกาศจากแพลตฟอร์มที่ใช้บริการและกรมการขนส่งทางบกอย่างใกล้ชิด และเร่งดำเนินการเรื่องทะเบียนรถสาธารณะและใบขับขี่สาธารณะให้เสร็จสิ้นก่อนเส้นตายวันที่ 31 มีนาคม 2569

สรุปและแนวทางเลือกซื้อ E-Bike ให้เหมาะสม

สรุปได้ว่า การใช้งาน E-Bike ในปี 2569 นั้นจำเป็นต้องพิจารณาประเภทของรถเป็นสำคัญ หากมีสมรรถนะเทียบเท่ารถจักรยานยนต์ การมีใบขับขี่และการจดทะเบียนเป็นสิ่งจำเป็นตามกฎหมาย ในขณะที่จักรยานไฟฟ้าแบบช่วยปั่นยังคงได้รับข้อยกเว้น แต่ต้องใช้งานด้วยความระมัดระวังและปฏิบัติตามกฎจราจรอย่างเคร่งครัด เนื่องจากเส้นแบ่งทางกฎหมายยังมีความคลุมเครือ ผู้ใช้งานจึงควรตรวจสอบข้อมูลกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อความชัดเจนก่อนใช้งานบนทางสาธารณะเสมอ

สำหรับผู้ที่กำลังมองหาจักรยานไฟฟ้า สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า หรือ E-Bike ที่มีคุณภาพและตอบโจทย์การใช้งานหลากหลายรูปแบบ สามารถค้นหาผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสมได้ที่ GIANT Shopping Mall ซึ่งมีผู้เชี่ยวชาญพร้อมให้คำแนะนำเพื่อช่วยให้การตัดสินใจของคุณง่ายขึ้นและมั่นใจได้ว่ายานพาหนะที่เลือกนั้นสอดคล้องกับความต้องการและข้อบังคับต่างๆ

ติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่:

GIANT Shopping Mall
เปิดบริการทุกวัน จันทร์ – เสาร์ (เวลา 9.00 – 18.00 น.)
โทรศัพท์: 061-962-2878
ที่ตั้ง: 269 หมู่ 12 ถ. มิตรภาพ ต.เมืองเก่า อ.เมืองขอนแก่น จ.ขอนแก่น 40000
ช่องทางการติดต่อออนไลน์:
FACEBOOK PAGE | LINE | ติดต่อ สอบถามเพิ่มเติม