ขับ E-Bike ต้องมีใบขับขี่ไหม? สรุปกฎหมายที่ต้องรู้

คำถามที่ว่า ขับ E-Bike ต้องมีใบขับขี่ไหม? เป็นข้อสงสัยที่พบได้บ่อยในกลุ่มผู้ที่สนใจยานพาหนะไฟฟ้า เนื่องจากความนิยมที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ตาม สถานะทางกฎหมายของจักรยานไฟฟ้า (E-Bike) และสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าในประเทศไทยยังคงสร้างความสับสน การทำความเข้าใจข้อบังคับที่ถูกต้องจึงเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อให้สามารถใช้งานได้อย่างปลอดภัยและถูกต้องตามกฎหมาย

ประเด็นสำคัญเกี่ยวกับกฎหมาย E-Bike

• จักรยานไฟฟ้า (E-Bike) ที่มีคุณสมบัติเข้าข่ายยานพาหนะไฟฟ้าขนาดเล็ก (Light Electric Vehicle – LEV) เช่น มอเตอร์กำลังไม่เกิน 500 วัตต์ และความเร็วสูงสุดไม่เกิน 40 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ไม่จำเป็นต้องมีใบขับขี่และไม่ต้องจดทะเบียนกับกรมการขนส่งทางบก
• มอเตอร์ไซค์ไฟฟ้าที่มีกำลังมอเตอร์ตั้งแต่ 250 วัตต์ (0.25 กิโลวัตต์) ขึ้นไป หรือทำความเร็วสูงสุดได้ตั้งแต่ 45 กิโลเมตรต่อชั่วโมงขึ้นไป จะถูกจัดเป็น “รถจักรยานยนต์” ตามกฎหมาย ซึ่งผู้ขับขี่ต้องมีใบอนุญาตขับรถจักรยานยนต์ส่วนบุคคล (ชั้น 2) และต้องดำเนินการจดทะเบียนให้ถูกต้อง
• การขับขี่ยานพาหนะที่เข้าข่ายเป็นรถจักรยานยนต์ไฟฟ้าโดยไม่มีใบขับขี่ หรือไม่จดทะเบียนให้ถูกต้องตามกฎหมาย มีโทษปรับตามพระราชบัญญัติจราจรทางบก
• สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า หากนำมาใช้งานบนถนนสาธารณะ จะถูกพิจารณาเป็นยานพาหนะซึ่งจำเป็นต้องมีใบขับขี่ตามกฎหมายเช่นกัน
• ผู้ใช้งานควรตรวจสอบคุณสมบัติทางเทคนิคของยานพาหนะไฟฟ้ากับผู้จำหน่าย หรือสอบถามข้อมูลจากกรมการขนส่งทางบกโดยตรง เพื่อความชัดเจนก่อนตัดสินใจซื้อและใช้งาน

การเติบโตของตลาดยานพาหนะไฟฟ้าในประเทศไทยส่งผลให้มี E-Bike และสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ๆ ออกสู่ตลาดเป็นจำนวนมาก ยานพาหนะเหล่านี้กลายเป็นทางเลือกที่น่าสนใจสำหรับการเดินทางในระยะใกล้ เนื่องจากความสะดวก คล่องตัว และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม อย่างไรก็ตาม การนำมาใช้งานจริงบนท้องถนนจำเป็นต้องอ้างอิงข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เกิดความปลอดภัยต่อทั้งผู้ขับขี่และผู้ใช้รถใช้ถนนคนอื่นๆ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสรุปข้อบังคับตามกฎหมายขนส่งทางบกและพระราชบัญญัติจราจรทางบก พ.ศ. 2522 ที่เกี่ยวข้องกับการใช้งาน E-Bike และยานพาหนะไฟฟ้าประเภทใกล้เคียง โดยจะแยกแยะประเภทของยานพาหนะตามคุณสมบัติทางเทคนิค เพื่อชี้แจงให้เห็นว่ากรณีใดบ้างที่ต้องมีใบขับขี่และต้องจดทะเบียน ซึ่งจะช่วยให้ผู้ที่สนใจหรือใช้งานอยู่สามารถปฏิบัติตามกฎระเบียบได้อย่างถูกต้อง

เกณฑ์การจำแนกประเภทรถไฟฟ้าตามกฎหมายไทย

หัวใจสำคัญของการพิจารณาว่า E-Bike คันใดต้องมีใบขับขี่และต้องจดทะเบียนหรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับการจำแนกประเภทของยานพาหนะตามที่กฎหมายกำหนด โดยอ้างอิงจากคุณสมบัติทางเทคนิคของตัวรถเป็นหลัก ได้แก่ กำลังของมอเตอร์ไฟฟ้า ความเร็วสูงสุด และลักษณะการควบคุมความเร็ว ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลักดังนี้

จักรยานไฟฟ้าที่ไม่ต้องมีใบขับขี่และไม่ต้องจดทะเบียน

ยานพาหนะไฟฟ้าที่ได้รับการยกเว้นไม่ต้องมีใบขับขี่และไม่ต้องจดทะเบียน จะถูกจัดอยู่ในกลุ่ม ยานพาหนะไฟฟ้าขนาดเล็ก (Light Electric Vehicle – LEV) ซึ่งมีลักษณะใกล้เคียงกับจักรยานธรรมดามากกว่ารถจักรยานยนต์ โดยมีเกณฑ์การพิจารณาที่สำคัญดังนี้:

• กำลังมอเตอร์: ต้องมีกำลังมอเตอร์ไฟฟ้าไม่เกิน 500 วัตต์
• ความเร็วสูงสุด: สามารถทำความเร็วสูงสุดได้ไม่เกิน 40 กิโลเมตรต่อชั่วโมง
• ระบบขับเคลื่อน: การทำงานของมอเตอร์ไฟฟ้าเป็นระบบช่วยปั่น (Pedal-Assist) หรือใช้ปุ่มสตาร์ตเพื่อออกตัวในความเร็วต่ำ และ ไม่มีคันเร่งแบบบิดด้วยมือ เหมือนรถจักรยานยนต์

E-Bike ที่มีคุณสมบัติตรงตามเกณฑ์ข้างต้น จะไม่ถูกนิยามว่าเป็น “รถจักรยานยนต์” ตามพระราชบัญญัติรถยนต์ แต่จะถูกจัดให้มีสถานะใกล้เคียงกับจักรยานที่ติดตั้งเครื่องยนต์ช่วย ซึ่งทำให้ผู้ใช้งานไม่จำเป็นต้องมีใบอนุญาตขับขี่และไม่ต้องนำรถไปจดทะเบียนกับกรมการขนส่งทางบก ตัวอย่างของรถประเภทนี้ ได้แก่ จักรยานไฟฟ้าสำหรับปั่นท่องเที่ยว หรือจักรยานไฟฟ้าที่ใช้ในเมืองซึ่งเน้นการช่วยผ่อนแรงเป็นหลัก

มอเตอร์ไซค์ไฟฟ้าที่ต้องมีใบขับขี่และจดทะเบียน

ในทางกลับกัน ยานพาหนะไฟฟ้าสองล้อที่มีสมรรถนะสูงกว่าเกณฑ์ที่กำหนด จะถูกพิจารณาให้เป็น “รถจักรยานยนต์ไฟฟ้า” ซึ่งมีสถานะทางกฎหมายเทียบเท่ากับรถจักรยานยนต์ที่ใช้เครื่องยนต์สันดาปทั่วไป ทำให้ผู้ขับขี่และตัวรถต้องปฏิบัติตามกฎระเบียบอย่างครบถ้วน เกณฑ์ที่ใช้ในการจำแนกมีดังนี้:

• กำลังมอเตอร์: มีกำลังมอเตอร์ไฟฟ้าตั้งแต่ 0.25 กิโลวัตต์ (หรือ 250 วัตต์) ขึ้นไป
• ความเร็วสูงสุด: สามารถทำความเร็วสูงสุดได้ตั้งแต่ 45 กิโลเมตรต่อชั่วโมงขึ้นไป
• ระบบขับเคลื่อน: มักจะมีคันเร่งแบบบิดด้วยมือเพื่อควบคุมความเร็ว ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของรถจักรยานยนต์

หาก E-Bike หรือสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้ามีคุณสมบัติตรงตามข้อใดข้อหนึ่งหรือทั้งหมดนี้ จะถือว่าเป็นรถจักรยานยนต์ตามกฎหมายทันที ส่งผลให้ผู้ขับขี่จำเป็นต้องมีใบอนุญาตขับรถจักรยานยนต์ส่วนบุคคล (หรือที่เรียกกันว่าใบขับขี่ชั้น 2) หรือใบอนุญาตขับขี่สากลที่ยังไม่หมดอายุ นอกจากนี้ ตัวรถจะต้องผ่านกระบวนการจดทะเบียนกับกรมการขนส่งทางบก (DLT) เพื่อให้ได้ป้ายทะเบียนและเอกสารประจำรถที่ถูกต้อง

ตารางเปรียบเทียบข้อกำหนดสำหรับยานพาหนะไฟฟ้า

เพื่อให้เห็นภาพรวมของข้อกำหนดทางกฎหมายได้ชัดเจนยิ่งขึ้น สามารถสรุปความแตกต่างระหว่างยานพาหนะไฟฟ้าทั้งสองประเภทได้ดังตารางต่อไปนี้

กระบวนการจดทะเบียนและเอกสารที่จำเป็น

สำหรับผู้ที่ครอบครองมอเตอร์ไซค์ไฟฟ้าที่เข้าเกณฑ์ต้องจดทะเบียน การดำเนินการให้ถูกต้องตามกฎหมายเป็นสิ่งที่ไม่สามารถละเลยได้ กระบวนการนี้ไม่เพียงแต่ทำให้การใช้งานถูกกฎหมาย แต่ยังเกี่ยวข้องกับการทำประกันภัยภาคบังคับ (พ.ร.บ.) ซึ่งให้ความคุ้มครองในกรณีเกิดอุบัติเหตุอีกด้วย

เอกสารที่ต้องเตรียม

ก่อนเดินทางไปยื่นเรื่องจดทะเบียน ควรเตรียมเอกสารให้ครบถ้วนเพื่อความรวดเร็วในการดำเนินการ โดยเอกสารหลักที่ต้องใช้ประกอบด้วย:

1. สำเนาบัตรประจำตัวประชาชนของเจ้าของรถ: พร้อมลงลายมือชื่อรับรองสำเนาถูกต้อง
2. สัญญาซื้อขาย หรือสัญญาเช่าซื้อ: เพื่อเป็นหลักฐานการได้มาของยานพาหนะ
3. ใบเสร็จรับเงิน หรือใบกำกับภาษี: จากผู้จำหน่าย
4. หลักฐานการทำประกันภัยภาคบังคับ (พ.ร.บ.): ซึ่งเป็นข้อบังคับสำหรับรถทุกคันที่ต้องจดทะเบียน
5. แบบคำขอจดทะเบียนรถ: ซึ่งสามารถขอรับได้ที่สำนักงานขนส่ง

สถานที่ยื่นจดทะเบียน

เจ้าของรถสามารถนำเอกสารทั้งหมดไปยื่นได้ที่หน่วยงานของกรมการขนส่งทางบกตามพื้นที่ที่ตนเองมีภูมิลำเนาอยู่ ดังนี้:

• ในเขตกรุงเทพมหานคร: สามารถยื่นเรื่องได้ที่สำนักงานขนส่งกรุงเทพมหานครพื้นที่ 1-5 ตามเขตที่รับผิดชอบ
• ในต่างจังหวัด: สามารถยื่นเรื่องได้ที่สำนักงานขนส่งจังหวัด หรือสำนักงานขนส่งสาขาในพื้นที่นั้นๆ

ข้อพิจารณาสำหรับยานพาหนะไฟฟ้าประเภทอื่น

นอกเหนือจาก E-Bike ที่มีลักษณะคล้ายจักรยานแล้ว ยังมีสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าและยานพาหนะไฟฟ้าส่วนบุคคลอื่นๆ ที่ได้รับความนิยม ซึ่งมีข้อควรพิจารณาทางกฎหมายที่แตกต่างกันออกไป

สถานะทางกฎหมายของสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า

สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าเป็นอีกหนึ่งยานพาหนะที่สร้างความสับสนทางกฎหมายเป็นอย่างมาก แม้ว่าบางรุ่นจะมีขนาดเล็กและมีความเร็วไม่สูง แต่หากมีการนำมาใช้งานบน “ทางสาธารณะ” เช่น ถนน ตรอก หรือซอย สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าจะถูกตีความว่าเป็น “รถ” ตามนิยามของ พ.ร.บ. จราจรทางบก ซึ่งหมายความว่าผู้ขับขี่จำเป็นต้องมีใบอนุญาตขับขี่ที่สอดคล้องกับประเภทของยานพาหนะนั้นๆ การใช้งานสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าในพื้นที่ส่วนบุคคลหรือพื้นที่ปิด เช่น ในหมู่บ้าน หรือสวนสาธารณะที่อนุญาต อาจไม่มีปัญหา แต่การนำออกมาวิ่งบนถนนร่วมกับรถประเภทอื่นถือว่ามีความเสี่ยงทางกฎหมาย

จักรยานไฟฟ้าแบบช่วยปั่น (Pedal-Assist)

จักรยานไฟฟ้าหลายรุ่นในต่างประเทศใช้มาตรฐานการจำแนกประเภทโดยอิงจากความเร็วที่ระบบไฟฟ้าจะตัดการทำงาน เช่น ระบบช่วยปั่นจะทำงานจนถึงความเร็ว 25 กิโลเมตรต่อชั่วโมงเท่านั้น อย่างไรก็ตาม สำหรับกฎหมายไทยในปัจจุบัน การพิจารณาจะอิงตามกำลังวัตต์ของมอเตอร์และความเร็วสูงสุดของตัวรถเป็นหลักตามที่ได้กล่าวไปข้างต้น ดังนั้น แม้จะเป็นรถแบบช่วยปั่น แต่หากมีกำลังมอเตอร์หรือทำความเร็วได้เกินเกณฑ์ที่กำหนด ก็อาจถูกจัดเป็นมอเตอร์ไซค์ไฟฟ้าได้เช่นกัน

บทลงโทษและข้อควรระวังในการใช้งาน

การเพิกเฉยต่อข้อบังคับทางกฎหมายอาจนำมาซึ่งบทลงโทษและปัญหาอื่นๆ ตามมาได้ ผู้ใช้งานยานพาหนะไฟฟ้าจึงควรตระหนักถึงความรับผิดชอบและปฏิบัติตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด

การขับขี่ยานพาหนะที่เข้าข่ายเป็นรถจักรยานยนต์ไฟฟ้าโดยไม่มีใบอนุญาตขับขี่ที่ถูกต้อง ถือเป็นความผิดตาม พ.ร.บ. จราจรทางบก ซึ่งมีอัตราโทษปรับสูงสุดไม่เกิน 1,000 บาท เช่นเดียวกับการใช้รถที่ยังไม่ได้จดทะเบียนและชำระภาษีประจำปี

นอกเหนือจากโทษปรับแล้ว การไม่มีใบขับขี่และทะเบียนยังอาจส่งผลกระทบต่อการเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากบริษัทประกันในกรณีที่เกิดอุบัติเหตุได้อีกด้วย ดังนั้น ข้อควรระวังที่สำคัญที่สุดคือ:

• ตรวจสอบคุณสมบัติรถก่อนซื้อ: สอบถามข้อมูลจำเพาะของ E-Bike หรือสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าจากผู้ขายให้ชัดเจน ทั้งเรื่องกำลังมอเตอร์ (วัตต์) และความเร็วสูงสุดที่ทำได้
• ปรึกษาหน่วยงานราชการ: หากไม่แน่ใจว่ายานพาหนะที่สนใจเข้าข่ายประเภทใด ควรสอบถามข้อมูลโดยตรงจากกรมการขนส่งทางบก เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ถูกต้องและเป็นปัจจุบันที่สุด
• ระวังข้อมูลที่ไม่ถูกต้อง: แหล่งข้อมูลเชิงพาณิชย์บางแห่ง เช่น ร้านค้าหรือผู้ให้บริการเช่า อาจให้ข้อมูลที่เน้นส่งเสริมการขายโดยระบุว่ารถของตนไม่ต้องใช้ใบขับขี่ เพื่อดึงดูดลูกค้า ผู้บริโภคควรตรวจสอบข้อมูลจากแหล่งที่เป็นกลางอีกครั้งเสมอ

สรุปแนวทางปฏิบัติและแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้

โดยสรุปแล้ว คำตอบของคำถามที่ว่า ขับ E-Bike ต้องมีใบขับขี่ไหม? นั้นไม่สามารถตอบได้ในทันที แต่ขึ้นอยู่กับคุณสมบัติทางเทคนิคของยานพาหนะแต่ละคัน หากเป็น E-Bike ที่มีกำลังมอเตอร์ไม่สูงและมีความเร็วจำกัดตามเกณฑ์ของ LEV ก็ไม่จำเป็นต้องมีใบขับขี่ แต่หากเป็นยานพาหนะไฟฟ้าที่มีสมรรถนะสูงเทียบเท่ารถจักรยานยนต์ การมีใบขับขี่และการจดทะเบียนถือเป็นข้อบังคับที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ การทำความเข้าใจข้อกฎหมายเหล่านี้ไม่เพียงแต่ช่วยให้ผู้ขับขี่หลีกเลี่ยงโทษปรับ แต่ยังเป็นการสร้างมาตรฐานความปลอดภัยบนท้องถนนร่วมกัน

สำหรับผู้ที่กำลังมองหาจักรยานไฟฟ้า สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า หรือ E-Bike ที่มีคุณภาพและได้รับการออกแบบมาเพื่อตอบโจทย์ทุกความต้องการ สามารถพิจารณาผลิตภัณฑ์จาก GIANT Shopping Mall ซึ่งเป็นศูนย์จำหน่ายยานพาหนะไฟฟ้าหลากหลายประเภท พร้อมให้คำแนะนำที่ถูกต้องเกี่ยวกับคุณสมบัติและข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

สามารถติดต่อเพื่อรับข้อมูลเพิ่มเติมหรือปรึกษาเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ได้ที่:

• FACEBOOK PAGE: https://www.facebook.com/giantshoppingmall
• LINE: @705dancc
• เว็บไซต์: ติดต่อ สอบถามเพิ่มเติม

เวลาทำการ: เปิดทุกวัน จันทร์ – เสาร์ (เวลา 9.00 – 18.00 น.)
เบอร์โทรศัพท์: 061-962-2878
ที่ตั้งร้าน: 44 หมู่ 14 ตำบลบ้านเป็ด อำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น 40000