วิเคราะห์: E-Bike Sharing จะกลับมาบูมในไทยอีกครั้งหรือไม่?

บริการจักรยานสาธารณะ หรือ Bike Sharing เคยเป็นโมเดลธุรกิจที่ได้รับความสนใจอย่างสูงในประเทศไทย แต่กลับต้องเผชิญกับความท้าทายมากมายจนไม่สามารถเติบโตได้อย่างที่คาดหวัง อย่างไรก็ตาม ด้วยการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี พฤติกรรมผู้บริโภค และนโยบายเมือง ทำให้เกิดคำถามสำคัญขึ้นมาว่า วิเคราะห์: E-Bike Sharing จะกลับมาบูมในไทยอีกครั้งหรือไม่? บทความนี้จะทำการวิเคราะห์เจาะลึกถึงปัจจัยต่างๆ ทั้งในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต เพื่อประเมินศักยภาพของตลาด Micromobility ในประเทศไทยอย่างรอบด้าน

ประเด็นสำคัญที่น่าจับตามอง

• ความท้าทายเดิมยังคงอยู่: ปัญหาด้านโครงสร้างพื้นฐานที่ไม่เอื้ออำนวย สภาพอากาศร้อนชื้น และพฤติกรรมผู้ใช้ที่คุ้นเคยกับรถยนต์ส่วนตัว ยังคงเป็นอุปสรรคสำคัญที่ต้องแก้ไข
• เทคโนโลยี E-Bike คือตัวเปลี่ยนเกม: จักรยานไฟฟ้า (E-Bike) ช่วยลดข้อจำกัดด้านสภาพอากาศและความเหนื่อยล้า ทำให้การเดินทางในเมืองสะดวกและรวดเร็วยิ่งขึ้น ซึ่งตอบโจทย์บริบทของประเทศไทยได้ดีกว่าจักรยานแบบดั้งเดิม
• ตลาดโลกเติบโตสูง: ตลาด Bike Sharing ทั่วโลก โดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก กำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นสัญญาณบวกและสร้างโอกาสให้กับตลาดในประเทศไทย
• ความสำเร็จขึ้นอยู่กับการบูรณาการ: การเชื่อมต่อบริการ E-Bike Sharing เข้ากับระบบขนส่งมวลชนหลัก (First mile – Last mile) และความร่วมมือที่แข็งแกร่งระหว่างภาครัฐและเอกชน คือกุญแจสำคัญที่จะนำไปสู่ความสำเร็จที่ยั่งยืน
• เทคโนโลยีเสริมศักยภาพ: นวัตกรรมอย่างระบบสลับแบตเตอรี่ (Battery Swapping) จะเข้ามาช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารจัดการ ลดระยะเวลาการชาร์จ และทำให้บริการมีความต่อเนื่องมากขึ้น

ภาพรวมของบริการจักรยานสาธารณะในอดีตและปัจจุบันของไทย

แนวคิดของบริการจักรยานสาธารณะในประเทศไทยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตคนเมือง โดยเฉพาะในกรุงเทพมหานคร ผ่านการส่งเสริมทางเลือกการเดินทางที่สะดวก รวดเร็ว ประหยัด และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เป้าหมายสำคัญคือการแก้ไขปัญหาการเดินทางในระยะทางสั้นๆ หรือที่เรียกว่า “First mile – Last mile” ซึ่งเป็นการเชื่อมต่อระหว่างบ้านหรือที่ทำงานกับสถานีขนส่งมวลชนสาธารณะ เช่น รถไฟฟ้า หรือรถโดยสารประจำทาง

จากข้อมูลล่าสุด โครงการ Bike Sharing ในกรุงเทพฯ มีจักรยานให้บริการรวม 2,598 คัน พร้อมจุดจอด 431 จุด แม้ว่าสัญญาของผู้ให้บริการบางรายจะสิ้นสุดลงแล้ว แต่บริการยังคงดำเนินต่อไป และมีแผนที่จะขยายบริการให้มีจักรยานมากถึง 6,000 คันภายในปี 2568 ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความพยายามอย่างต่อเนื่องในการผลักดันให้ระบบนี้เกิดขึ้นจริง อย่างไรก็ตาม การจะก้าวไปข้างหน้าได้นั้น จำเป็นต้องเรียนรู้จากบทเรียนในอดีตที่เคยเกิดขึ้น

บทเรียนจากความท้าทายในอดีต

ความล้มเหลวของโครงการจักรยานสาธารณะในอดีตไม่ได้เกิดจากปัจจัยเดียว แต่เป็นผลพวงจากปัญหาเชิงโครงสร้างที่ซับซ้อนหลายประการ ดังนี้

กรณีศึกษาของ “ปันปั่น” (Pun Pun Bike Share) เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน ซึ่งเริ่มต้นอย่างมีความหวังแต่กลับค่อยๆ หายไปจากท้องถนน เนื่องจากขาดการบำรุงรักษาอย่างสม่ำเสมอและการประชาสัมพันธ์ที่ไม่เพียงพอ ทำให้จักรยานเสื่อมสภาพและไม่เป็นที่รู้จักในวงกว้าง

ปัญหาด้านโครงสร้างพื้นฐานที่ไม่เอื้ออำนวย: ประเทศไทย โดยเฉพาะกรุงเทพฯ ยังขาดแคลนเลนจักรยานที่มีคุณภาพและต่อเนื่อง การปั่นจักรยานบนถนนใหญ่ร่วมกับรถยนต์และรถจักรยานยนต์ถือเป็นเรื่องอันตรายอย่างยิ่ง นอกจากนี้ การเชื่อมต่อระหว่างจุดจอดจักรยานกับระบบขนส่งสาธารณะยังไม่ครอบคลุม ทำให้ผู้ใช้ไม่สามารถเดินทางได้อย่างราบรื่นและต้องเผชิญกับความไม่สะดวกในการเปลี่ยนถ่ายรูปแบบการเดินทาง

สภาพภูมิอากาศและพฤติกรรมผู้ใช้งาน: สภาพอากาศร้อนชื้นของไทยเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้ผู้คนหลีกเลี่ยงการทำกิจกรรมกลางแจ้งที่ต้องออกแรง โดยเฉพาะการปั่นจักรยานในช่วงกลางวัน นอกจากนี้ พฤติกรรมของคนไทยส่วนใหญ่ยังคงผูกติดกับการใช้รถยนต์ส่วนตัวและรถจักรยานยนต์ ซึ่งให้ความสะดวกสบายและความเป็นส่วนตัวมากกว่า การจะเปลี่ยนทัศนคติและพฤติกรรมที่หยั่งรากลึกนี้จึงเป็นเรื่องที่ท้าทายอย่างมาก

การบริหารจัดการและบำรุงรักษา: การขาดการบำรุงรักษาที่มีประสิทธิภาพเป็นหนึ่งในสาเหตุหลักที่ทำให้โครงการในอดีตไม่ประสบความสำเร็จ จักรยานที่ชำรุดหรือสกปรกย่อมไม่ดึงดูดให้มีผู้ใช้งาน การบริหารจัดการสต็อกจักรยานในแต่ละสถานีให้เพียงพอต่อความต้องการก็เป็นอีกหนึ่งความท้าทายที่สำคัญ

การแข่งขันจากเทคโนโลยีและบริการอื่น: การเกิดขึ้นของบริการเรียกรถ (Ride-sharing) เช่น Grab และ Uber รวมถึงสกู๊ตเตอร์ให้เช่า ได้กลายเป็นทางเลือกที่สะดวกสบายกว่าสำหรับผู้บริโภคจำนวนมาก โดยเฉพาะในการเดินทางระยะสั้นๆ ที่ต้องการความรวดเร็วและไม่ต้องออกแรง ทำให้ Bike Sharing แบบดั้งเดิมต้องเผชิญกับการแข่งขันที่รุนแรงขึ้น

การขาดการสนับสนุนอย่างจริงจัง: ทั้งภาครัฐและเอกชนยังขาดแรงจูงใจที่ชัดเจนในการผลักดันโครงการนี้ ภาครัฐยังไม่มีนโยบายสนับสนุนที่แข็งแกร่งและเป็นรูปธรรม ขณะที่ภาคเอกชนมองว่าโมเดลธุรกิจนี้อาจไม่คุ้มค่ากับการลงทุนในระยะยาวเมื่อเทียบกับความเสี่ยงและอุปสรรคต่างๆ

ปัจจัยขับเคลื่อนสู่การกลับมาของ E-Bike Sharing

แม้ว่าอดีตจะเต็มไปด้วยความท้าทาย แต่ปัจจุบันมีปัจจัยใหม่ๆ เกิดขึ้นมากมายที่อาจเป็นตัวแปรสำคัญที่ทำให้ E-Bike Sharing สามารถกลับมาประสบความสำเร็จในประเทศไทยได้อีกครั้ง โดยเฉพาะการเข้ามาของเทคโนโลยีจักรยานไฟฟ้า (E-Bike) และการเปลี่ยนแปลงของเทรนด์การเดินทางทั่วโลก

กระแสโลกและเทรนด์ Micromobility

ตลาด Bike Sharing ทั่วโลกกำลังเติบโตอย่างมีนัยสำคัญ ข้อมูลคาดการณ์ว่ามูลค่าตลาดจะเติบโตจาก 5.486 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2025 ไปถึง 10.94 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2035 โดยมีอัตราการเติบโตเฉลี่ยต่อปี (CAGR) อยู่ที่ 7.14% ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความต้องการที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องสำหรับการเดินทางในรูปแบบ Micromobility

สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้จักรยานแบบดั้งเดิมจะยังครองสัดส่วนตลาดส่วนใหญ่ แต่ E-Bike กลับเป็นกลุ่มที่กำลังได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ซึ่งได้รับการยอมรับว่าเป็นภูมิภาคที่เติบโตเร็วที่สุด เนื่องจากความต้องการโซลูชันการเดินทางในเมืองที่สร้างสรรค์และยั่งยืนเพิ่มสูงขึ้น ปรากฏการณ์นี้เป็นสัญญาณบวกที่ชี้ให้เห็นว่า E-Bike Sharing มีศักยภาพสูงที่จะประสบความสำเร็จในตลาดไทยเช่นกัน หากสามารถปรับโมเดลให้เข้ากับบริบทท้องถิ่นได้

นอกจากนี้ เหตุการณ์การระบาดของ COVID-19 ในหลายประเทศ เช่น จีน ได้กระตุ้นให้ผู้คนหันกลับมาใช้จักรยานสาธารณะมากขึ้น เพื่อหลีกเลี่ยงความแออัดในระบบขนส่งสาธารณะ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าพฤติกรรมผู้บริโภคสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามสถานการณ์ และบริการเดินทางส่วนบุคคลขนาดเล็กมีความยืดหยุ่นสูง

E-Bike: คำตอบที่ใช่สำหรับเมืองไทย

E-Bike หรือจักรยานไฟฟ้า คือตัวแปรที่สำคัญที่สุดที่จะทำให้บริการ Sharing กลับมาได้รับความนิยมอีกครั้ง ด้วยคุณสมบัติที่เข้ามาแก้ไขจุดอ่อนของจักรยานแบบดั้งเดิมได้อย่างตรงจุด โดยเฉพาะในบริบทของประเทศไทย

จากตารางจะเห็นได้ว่า E-Bike มีข้อได้เปรียบที่ชัดเจน ทั้งในด้านความสะดวกสบายที่ช่วยให้เดินทางได้เร็วขึ้น, การประหยัดค่าใช้จ่ายที่ค่าชาร์จไฟฟ้าถูกกว่าค่าน้ำมันและค่าที่จอดรถอย่างมาก, และการส่งเสริมสุขภาพในรูปแบบของการออกกำลังกายที่ไม่หนักหน่วงจนเกินไป จึงเป็นโซลูชันที่เหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับเมืองที่มีการจราจรหนาแน่นและซอยแคบอย่างกรุงเทพฯ

เทคโนโลยี Battery Swapping: อนาคตของความต่อเนื่อง

อีกหนึ่งนวัตกรรมที่จะเข้ามาปฏิวัติธุรกิจ E-Bike Sharing คือระบบสลับแบตเตอรี่ (Battery Swapping) ซึ่งเป็นโมเดลที่ผู้ใช้สามารถนำแบตเตอรี่ที่ใกล้หมดไปสลับกับแบตเตอรี่ที่ชาร์จเต็มแล้วได้ที่สถานีบริการที่กำหนดไว้ เทคโนโลยีนี้ช่วยแก้ปัญหาคอขวดของการชาร์จไฟฟ้าแบบดั้งเดิมที่ต้องใช้เวลานาน ทำให้ E-Bike ไม่สามารถให้บริการได้อย่างต่อเนื่อง

ข้อดีของระบบ Battery Swapping ในธุรกิจ Sharing คือ:

• เพิ่มอัตราการใช้งาน (Utilization Rate): E-Bike สามารถกลับมาให้บริการได้ทันทีโดยไม่ต้องรอชาร์จนานหลายชั่วโมง ทำให้สามารถรองรับผู้ใช้ได้มากขึ้นในแต่ละวัน
• ลดต้นทุนการบริหารจัดการ: ผู้ให้บริการไม่จำเป็นต้องลงทุนสร้างจุดชาร์จจำนวนมาก และลดภาระของทีมงานที่ต้องคอยเก็บจักรยานไปชาร์จ
• สร้างความมั่นใจให้ผู้ใช้: ผู้ใช้จะมั่นใจได้ว่ามีแบตเตอรี่พร้อมใช้งานเสมอ ลดความกังวลเรื่องแบตเตอรี่หมดระหว่างทาง

กุญแจสู่ความสำเร็จที่ยั่งยืน

การนำเทคโนโลยีที่ทันสมัยมาใช้เพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ ความสำเร็จของ E-Bike Sharing ในระยะยาวขึ้นอยู่กับการวางรากฐานที่แข็งแกร่งใน 2 มิติที่สำคัญ คือ การบูรณาการกับระบบขนส่งมวลชน และความร่วมมือระหว่างภาครัฐกับเอกชน

การบูรณาการกับระบบขนส่งมวลชนหลัก

หัวใจของบริการ Bike Sharing คือการเป็นส่วนหนึ่งของระบบนิเวศการเดินทางในชีวิตประจำวันของผู้คน ไม่ใช่เป็นเพียงทางเลือกเสริม การจะทำให้สิ่งนี้เกิดขึ้นได้ จำเป็นต้องมีการวางแผนโครงสร้างพื้นฐานอย่างเป็นระบบ ตัวอย่างที่ประสบความสำเร็จในต่างประเทศ เช่น เนเธอร์แลนด์และเยอรมนี แสดงให้เห็นว่าการสร้างเลนจักรยานที่ปลอดภัยและเชื่อมต่อโดยตรงกับสถานีรถไฟ รถไฟใต้ดิน และป้ายรถโดยสารประจำทาง เป็นปัจจัยที่เพิ่มจำนวนผู้ใช้งานได้อย่างมีนัยสำคัญ

ดังนั้น การพัฒนาโครงการ E-Bike Sharing ในไทยต้องทำควบคู่ไปกับการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน โดยภาครัฐต้องเข้ามามีบทบาทในการจัดสรรพื้นที่สำหรับเลนจักรยานที่ปลอดภัยและต่อเนื่อง รวมถึงการกำหนดจุดจอดในตำแหน่งที่เป็นยุทธศาสตร์ เพื่อให้ผู้ใช้สามารถเชื่อมต่อการเดินทางได้อย่างสะดวกและไร้รอยต่อ

พลังแห่งความร่วมมือภาครัฐและเอกชน

ความสำเร็จไม่สามารถเกิดขึ้นได้จากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเพียงลำพัง แต่ต้องอาศัยความร่วมมือที่แข็งแกร่งระหว่างผู้ดำเนินธุรกิจ (ภาคเอกชน) และผู้กำหนดนโยบายและกฎระเบียบ (ภาครัฐ) ภาคเอกชนมีความเชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยี การตลาด และการบริหารจัดการ ขณะที่ภาครัฐมีอำนาจในการจัดทำโครงสร้างพื้นฐาน ออกกฎหมายที่เอื้ออำนวย และสร้างแรงจูงใจให้ประชาชนหันมาใช้บริการ

ความร่วมมือนี้อาจอยู่ในรูปแบบของการให้สัมปทาน การสนับสนุนด้านเงินทุนสำหรับโครงสร้างพื้นฐาน การกำหนดมาตรฐานความปลอดภัยของยานพาหนะ หรือการจัดทำแคมเปญรณรงค์ร่วมกันเพื่อสร้างความตระหนักรู้และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการเดินทางของคนในสังคม

ทิศทางในอนาคตและบทสรุป

จากการวิเคราะห์ทั้งหมด จะเห็นได้ว่า E-Bike Sharing มีศักยภาพสูงที่จะกลับมาเติบโตและประสบความสำเร็จในประเทศไทยได้อีกครั้ง แต่ไม่ใช่เรื่องง่ายและต้องอาศัยการแก้ไขปัญหาที่เคยเป็นอุปสรรคในอดีตอย่างจริงจัง แผนการของกรุงเทพมหานครในการพัฒนา 10 ย่านปั่นจักรยาน และเป้าหมาย “Bangkok Car Free Everyday” ถือเป็นทิศทางที่ถูกต้องและสอดคล้องกับการผลักดัน Micromobility

โดยสรุปแล้ว การกลับมาของ E-Bike Sharing จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อทุกภาคส่วนร่วมมือกันอย่างจริงจังในการ:

• พัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน: สร้างเลนจักรยานที่ปลอดภัยและเชื่อมต่อกับระบบขนส่งมวลชนอย่างครอบคลุม
• การสนับสนุนจากภาครัฐและเอกชน: สร้างนโยบายที่ชัดเจนและแรงจูงใจที่เพียงพอเพื่อกระตุ้นการลงทุนและการใช้งาน
• การบริหารจัดการที่มีประสิทธิภาพ: ดูแลบำรุงรักษายานพาหนะให้อยู่ในสภาพดีเสมอ และใช้เทคโนโลยีในการบริหารจัดการให้เกิดประโยชน์สูงสุด
• การเปลี่ยนพฤติกรรมผู้ใช้: รณรงค์และส่งเสริมให้เห็นถึงข้อดีของการเดินทางด้วย E-Bike ทั้งในด้านความประหยัด ความสะดวก และการรักษาสิ่งแวดล้อม

เมื่อพิจารณาจากแนวโน้มตลาดโลกที่กำลังเติบโต ประกอบกับข้อได้เปรียบของ E-Bike ที่ตอบโจทย์บริบทของเมืองไทยได้อย่างลงตัว การลงทุนอย่างมีกลยุทธ์และการวางแผนที่ดี จะเป็นกุญแจสำคัญที่ไขประตูสู่ความสำเร็จของธุรกิจ E-Bike Sharing ในอนาคต

สำหรับผู้ที่สนใจในเทรนด์การเดินทางแห่งอนาคตและมองหาจักรยานไฟฟ้าหรือสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าที่ตอบโจทย์ไลฟ์สไตล์คนเมือง GIANT Shopping Mall คือศูนย์รวมที่จำหน่ายจักรยานไฟฟ้าทุกประเภท ทั้ง E-bike และสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า ที่ออกแบบมาเพื่อตอบสนองทุกความต้องการในการเดินทางของคุณ สามารถเยี่ยมชมสินค้าและรับคำปรึกษาได้ที่ FACEBOOK PAGE, LINE หรือ ติดต่อ สอบถามเพิ่มเติม ได้ที่เว็บไซต์ของเรา