ลุยน้ำได้แค่ไหน? รู้จักค่า ‘IP Rating’ กันน้ำระดับไหนถึงรอด?

ลุยน้ำได้แค่ไหน? รู้จักค่า ‘IP Rating’ กันน้ำระดับไหนถึงรอด? คือหนึ่งในคำถามที่สำคัญที่สุดสำหรับผู้ที่ใช้หรือกำลังพิจารณาซื้อรถจักรยานไฟฟ้า (E-Bike) โดยเฉพาะในประเทศไทยที่ต้องเผชิญกับฤดูฝนและปัญหาน้ำท่วมขังอยู่บ่อยครั้ง การทำความเข้าใจมาตรฐานนี้จะช่วยให้สามารถประเมินขีดความสามารถของยานพาหนะและใช้งานได้อย่างปลอดภัย ลดความเสี่ยงต่อความเสียหายที่มีค่าใช้จ่ายในการซ่อมแซมสูง

ประเด็นสำคัญที่ควรรู้

• ค่า IP Rating คืออะไร: เป็นมาตรฐานสากล (IEC 60529) ที่ใช้วัดระดับการป้องกันของอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ต่อสิ่งแปลกปลอมจากภายนอก เช่น ฝุ่นและของเหลว ประกอบด้วยตัวเลขสองหลักที่ระบุความสามารถในการป้องกันที่แตกต่างกัน
• ความแตกต่างของแต่ละระดับ: ค่า IP Rating ที่พบได้บ่อยในรถไฟฟ้า เช่น IP54 สามารถป้องกันละอองน้ำและฝนปรอยๆ ได้ แต่ไม่เหมาะกับการฉีดน้ำล้างโดยตรง ในขณะที่ IP67 มีความสามารถสูงกว่า สามารถป้องกันการจมน้ำได้ชั่วคราวในระดับความลึกไม่เกิน 1 เมตร เป็นเวลา 30 นาที
• จุดเสี่ยงที่สุดของรถไฟฟ้า: แม้รถจะมีค่า IP Rating สูง แต่ส่วนประกอบที่เปราะบางและเป็นหัวใจสำคัญที่สุดคือ ดุมล้อมอเตอร์ (Hub Motor) การขับขี่ลุยน้ำจนท่วมถึงระดับดุมล้อถือเป็นความเสี่ยงสูงสุดที่อาจทำให้น้ำซึมเข้าสู่ระบบและสร้างความเสียหายรุนแรงได้
• การรับประกันและข้อจำกัด: ค่า IP Rating เป็นผลมาจากการทดสอบในสภาวะควบคุมของห้องปฏิบัติการ ไม่ได้เป็นการรับประกันความเสียหายจากการใช้งานจริงในทุกสถานการณ์ ปัจจัยอย่างแรงดันน้ำ อายุการใช้งานของซีลยาง หรือการสัมผัสสารเคมี สามารถลดทอนประสิทธิภาพการกันน้ำลงได้

ทำความเข้าใจมาตรฐาน IP Rating คืออะไร?

เมื่อพูดถึงอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ไม่ว่าจะเป็นสมาร์ทโฟน หูฟังไร้สาย หรือแม้กระทั่งรถจักรยานไฟฟ้า (E-Bike) และสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า คำว่า “กันน้ำ” มักถูกนำมาใช้เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับผู้บริโภค อย่างไรก็ตาม คำว่า “กันน้ำ” นั้นมีความหมายที่กว้างและหลากหลาย เพื่อให้เกิดความชัดเจนและเป็นมาตรฐานเดียวกันทั่วโลก องค์กรคณะกรรมาธิการระหว่างประเทศว่าด้วยมาตรฐานสาขาอิเล็กทรอเทคนิค (International Electrotechnical Commission หรือ IEC) จึงได้กำหนดมาตรฐานที่เรียกว่า IP Rating หรือ IP Code ขึ้นมา

IP Rating ย่อมาจาก Ingress Protection Rating เป็นรหัสที่บ่งบอกถึงระดับความสามารถของเปลือกหุ้มอุปกรณ์ (Enclosure) ในการป้องกันการบุกรุกของสิ่งแปลกปลอมจากภายนอก ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก คือ ของแข็ง (เช่น ฝุ่น ทราย หรือการสัมผัสโดยบังเอิญ) และของเหลว (เช่น น้ำ) มาตรฐานนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับผู้ใช้งานรถไฟฟ้า เพราะช่วยให้ทราบถึงขีดจำกัดของตัวรถเมื่อต้องเผชิญกับสภาพอากาศที่ไม่เอื้ออำนวย เช่น ฝนตก หรือจำเป็นต้องขับขี่ผ่านบริเวณที่มีน้ำท่วมขัง การทราบว่ารถไฟฟ้าของตนเองมี ค่า IP Rating ระดับใด จะช่วยให้ตัดสินใจได้ว่าสถานการณ์แบบไหนที่ควรหลีกเลี่ยง เพื่อป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นกับระบบไฟฟ้าและมอเตอร์ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของยานพาหนะ

ถอดรหัสตัวเลข IPxx: ความหมายที่ซ่อนอยู่

รหัส IP ประกอบด้วยตัวอักษร “IP” ตามด้วยตัวเลขสองหลัก เช่น IP54 หรือ IP67 โดยตัวเลขแต่ละหลักมีความหมายเฉพาะตัวในการบ่งบอกระดับการป้องกัน

หลักแรก: การป้องกันของแข็งและฝุ่น (Digit 1)

ตัวเลขหลักแรก (0-6) แสดงถึงระดับการป้องกันของแข็ง ตั้งแต่วัตถุขนาดใหญ่ไปจนถึงฝุ่นละอองขนาดเล็ก ยิ่งตัวเลขสูง หมายถึงความสามารถในการป้องกันที่ดีขึ้น สำหรับรถไฟฟ้า การป้องกันฝุ่นมีความสำคัญเพราะฝุ่นสามารถเข้าไปสะสมในชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์และมอเตอร์ ทำให้เกิดการสึกหรอหรือความร้อนสะสมจนนำไปสู่ความเสียหายได้

หลักที่สอง: การป้องกันของเหลวและน้ำ (Digit 2)

ตัวเลขหลักที่สอง (0-9) เป็นส่วนที่ผู้ใช้รถไฟฟ้าให้ความสนใจมากที่สุด เพราะบ่งบอกถึงความสามารถในการป้องกันน้ำ ตั้งแต่น้ำหยด ละอองน้ำ ไปจนถึงการจมอยู่ใต้น้ำ ยิ่งตัวเลขสูงเท่าไหร่ ความสามารถในการป้องกันน้ำก็ยิ่งดีขึ้นเท่านั้น

แล้ว “X” ใน IPX4 หมายถึงอะไร?

ในบางครั้ง อาจพบเห็นรหัสอย่าง IPX4 หรือ IP6X ตัวอักษร “X” ในที่นี้หมายความว่าอุปกรณ์นั้น “ไม่ได้รับการทดสอบ” สำหรับการป้องกันในหมวดหมู่นั้นๆ หรือผู้ผลิตไม่ได้ระบุข้อมูลไว้ ตัวอย่างเช่น IPX4 หมายความว่าอุปกรณ์ได้รับการทดสอบและรับรองความสามารถในการป้องกันละอองน้ำจากทุกทิศทาง (ระดับ 4) แต่ไม่มีข้อมูลอย่างเป็นทางการเกี่ยวกับการป้องกันของแข็งหรือฝุ่น ซึ่งไม่ได้หมายความว่ามันไม่กันฝุ่นเลย เพียงแต่ไม่มีการทดสอบตามมาตรฐานเท่านั้น

ระดับการกันน้ำยอดนิยมในรถไฟฟ้า: IP ไหนรอด IP ไหนร่วง?

เมื่อเข้าใจความหมายของตัวเลขแล้ว ก็มาถึงคำถามสำคัญว่า E-Bike กันน้ำ ควรมีค่า IP Rating เท่าไหร่จึงจะเหมาะสมกับการใช้งานในชีวิตประจำวัน โดยทั่วไปแล้ว รถไฟฟ้าในท้องตลาดจะมีมาตรฐานการป้องกันที่แตกต่างกันไป

IP54: มาตรฐานพื้นฐานสำหรับใช้งานทั่วไป

IP54 เป็นค่ามาตรฐานที่พบได้บ่อยที่สุดในรถจักรยานไฟฟ้าและสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าระดับเริ่มต้นถึงระดับกลาง

• การป้องกันฝุ่น (เลข 5): ป้องกันฝุ่นได้ดีในระดับที่ฝุ่นจำนวนเล็กน้อยอาจเข้าไปได้ แต่จะไม่ส่งผลกระทบต่อการทำงานของอุปกรณ์
• การป้องกันน้ำ (เลข 4): ป้องกันละอองน้ำที่มาจากทุกทิศทาง

การใช้งานจริง: รถไฟฟ้าที่มีมาตรฐาน IP54 เหมาะสำหรับการใช้งานในชีวิตประจำวัน สามารถ ขี่รถไฟฟ้าหน้าฝน ที่ตกปรอยๆ หรือขับผ่านถนนที่เปียกและมีน้ำกระเซ็นได้โดยไม่มีปัญหา อย่างไรก็ตาม ควรหลีกเลี่ยงการขับขี่ท่ามกลางสายฝนที่ตกหนักเป็นเวลานาน และที่สำคัญคือห้ามใช้เครื่องฉีดน้ำแรงดันสูงล้างทำความสะอาดตัวรถ โดยเฉพาะบริเวณมอเตอร์ แบตเตอรี่ และกล่องควบคุม เพราะแรงดันน้ำอาจสูงเกินกว่าที่ซีลจะป้องกันได้

IP65/IP66: อุ่นใจขึ้นเมื่อเจอฝนหนัก

รถไฟฟ้ารุ่นสูงขึ้นมาอาจมีมาตรฐาน IP65 หรือ IP66 ซึ่งให้ความมั่นใจในการใช้งานท่ามกลางสภาพอากาศเลวร้ายได้มากขึ้น

• การป้องกันฝุ่น (เลข 6): ป้องกันฝุ่นได้อย่างสมบูรณ์
• การป้องกันน้ำ (เลข 5): ป้องกันการฉีดน้ำแรงดันต่ำจากทุกทิศทาง
• การป้องกันน้ำ (เลข 6): ป้องกันการฉีดน้ำแรงดันสูงจากทุกทิศทาง

การใช้งานจริง: มาตรฐาน IP65/IP66 ทำให้สามารถขับขี่กลางสายฝนที่ตกหนักได้อย่างสบายใจมากขึ้น และสามารถล้างรถด้วยสายยางปกติได้ แต่ยังคงต้องระมัดระวังการใช้เครื่องฉีดน้ำแรงดันสูงอยู่ดี ถึงแม้จะกันน้ำได้ดีขึ้น แต่ก็ยังไม่ถูกออกแบบมาเพื่อการจมน้ำหรือแช่น้ำ

IP67: ระดับท็อป จมน้ำได้ชั่วคราว

IP67 ถือเป็นมาตรฐานการกันน้ำระดับสูงที่มักพบในรถไฟฟ้ารุ่นท็อปหรืออุปกรณ์เสริมคุณภาพสูง

• การป้องกันฝุ่น (เลข 6): ป้องกันฝุ่นได้อย่างสมบูรณ์
• การป้องกันน้ำ (เลข 7): สามารถป้องกันผลกระทบจากการจมน้ำที่ความลึกไม่เกิน 1 เมตร เป็นระยะเวลาไม่เกิน 30 นาที

การใช้งานจริง: แม้ว่ามาตรฐาน IP67 จะระบุว่าสามารถจมน้ำได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าเป็นเรือดำน้ำหรือแนะนำให้ขับลุยน้ำท่วมสูงๆ ความสามารถนี้มีไว้สำหรับสถานการณ์ฉุกเฉิน เช่น การทำรถล้มลงไปในแอ่งน้ำตื้น หรือขับผ่านจุดที่น้ำท่วมขังอย่างรวดเร็ว การนำรถไปแช่หรือขับลุยน้ำเป็นเวลานานยังคงเป็นสิ่งที่ไม่ควรทำ เพราะแรงดันจากการเคลื่อนที่ของรถในน้ำอาจสูงกว่าแรงดันน้ำนิ่งในห้องทดลอง และอาจมีปัจจัยอื่นที่ทำให้ซีลกันน้ำเสียหายได้

IP68: ที่สุดแห่งการกันน้ำ

มาตรฐาน IP68 เป็นระดับการป้องกันสูงสุดที่พบได้ทั่วไป โดยหมายถึงการป้องกันฝุ่นได้อย่างสมบูรณ์ (เลข 6) และสามารถจมน้ำได้อย่างต่อเนื่อง (เลข 8) ภายใต้เงื่อนไขความลึกและระยะเวลาที่ผู้ผลิตกำหนด ซึ่งมักจะสูงกว่า 1 เมตร และนานกว่า 30 นาที มาตรฐานนี้มักพบในสมาร์ทโฟนเรือธงหรือกล้องแอคชั่นคาเมร่ามากกว่าในรถจักรยานไฟฟ้า เนื่องจากต้นทุนการผลิตที่สูงและไม่มีความจำเป็นมากนักสำหรับการใช้งานปกติ

จุดอ่อนสำคัญของรถไฟฟ้า: ลุยน้ำท่วมแค่ไหนถึงปลอดภัย?

ไม่ว่ารถไฟฟ้าของคุณจะมีค่า IP Rating สูงเพียงใด แต่มีกฎเหล็กข้อหนึ่งที่ผู้ใช้งานทุกคนต้องจำให้ขึ้นใจ นั่นคือ “ระดับน้ำต้องไม่ท่วมเกินดุมล้อมอเตอร์ (Hub Motor)” โดยเด็ดขาด

ดุมล้อมอเตอร์คือหัวใจของ รถไฟฟ้าลุยน้ำ ซึ่งภายในประกอบด้วยขดลวดทองแดง แม่เหล็ก และเซ็นเซอร์ต่างๆ ที่มีความไวต่อความชื้นและน้ำอย่างยิ่ง แม้ว่ามอเตอร์จะมีซีลยางป้องกันอยู่ แต่ซีลเหล่านี้ถูกออกแบบมาเพื่อป้องกันน้ำกระเซ็นหรือฝน ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อรับแรงดันน้ำจากการแช่หรือการหมุนของล้อใต้น้ำ เมื่อน้ำซึมเข้าไปในมอเตอร์ จะเกิดผลกระทบที่รุนแรงตามมาหลายประการ:

• ไฟฟ้าลัดวงจร: น้ำเป็นตัวนำไฟฟ้าที่ดี เมื่อเข้าไปสัมผัสกับวงจรภายในมอเตอร์และเซ็นเซอร์ ก็จะทำให้เกิดการลัดวงจร สร้างความเสียหายต่อระบบควบคุมและตัวมอเตอร์เอง
• การเกิดสนิม: ชิ้นส่วนโลหะภายใน เช่น ลูกปืน (Bearing) และแกนเพลา จะเริ่มเกิดสนิมอย่างรวดเร็ว ทำให้มอเตอร์หมุนได้ไม่ราบรื่น มีเสียงดัง และในที่สุดก็จะติดขัดจนใช้งานไม่ได้
• มอเตอร์ไหม้: การลัดวงจรและความฝืดจากสนิมจะทำให้มอเตอร์ทำงานหนักเกินไป เกิดความร้อนสูงจนขดลวดทองแดงไหม้ ซึ่งเป็นความเสียหายถาวร

ค่าซ่อมหรือเปลี่ยนมอเตอร์ใหม่นั้นมีราคาสูง อาจเริ่มต้นที่หลักพันไปจนถึงหลายพันบาท ขึ้นอยู่กับรุ่นและกำลังของมอเตอร์ ดังนั้น การป้องกันจึงเป็นวิธีที่ดีที่สุด คือหลีกเลี่ยงการขับขี่ในบริเวณที่น้ำท่วมสูงเกินครึ่งล้อหรือระดับดุมมอเตอร์โดยสิ้นเชิง

ข้อควรระวัง: IP Rating ไม่ใช่การรับประกันตลอดชีพ

สิ่งสำคัญที่ต้องทำความเข้าใจคือ ค่า IP Rating ที่ระบุไว้ในสเปกของผลิตภัณฑ์มาจากการทดสอบในห้องปฏิบัติการ ซึ่งเป็นสภาวะแวดล้อมที่ถูกควบคุมอย่างเข้มงวด การใช้งานในโลกแห่งความเป็นจริงนั้นแตกต่างออกไปและมีปัจจัยหลายอย่างที่อาจลดทอนประสิทธิภาพการกันน้ำได้

• อายุการใช้งาน: ซีลยางและวัสดุกันน้ำต่างๆ สามารถเสื่อมสภาพได้ตามกาลเวลาจากการสัมผัสกับความร้อน แสงแดด และการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิ ทำให้เกิดรอยแตกหรือการหดตัว และสูญเสียความสามารถในการป้องกันน้ำไปในที่สุด
• แรงดันน้ำแบบไดนามิก: การทดสอบการกันน้ำระดับ 7 (IPx7) ทำในน้ำนิ่ง แต่การขับรถลุยน้ำด้วยความเร็วจะสร้างแรงดันน้ำที่สูงกว่ามาก ซึ่งอาจดันให้น้ำซึมผ่านซีลเข้าไปได้ แม้ในระดับความลึกที่ไม่เกิน 1 เมตรก็ตาม
• สารเคมีและน้ำทะเล: มาตรฐาน IP Rating ทดสอบด้วยน้ำจืดบริสุทธิ์ การสัมผัสกับน้ำที่มีสารเคมีเจือปน เช่น น้ำคลอรีนในสระว่ายน้ำ หรือน้ำเกลือจากน้ำทะเล สามารถกัดกร่อนซีลและวัสดุต่างๆ ให้เสียหายได้เร็วกว่าปกติ
• ความเสียหายทางกายภาพ: การตกกระแทกหรือการชนอาจทำให้โครงสร้างของตัวรถบิดเบี้ยวหรือเกิดรอยแตกเล็กๆ ที่มองไม่เห็น ซึ่งเป็นช่องทางให้น้ำสามารถเข้าไปภายในได้

ดังนั้น จึงไม่ควรพึ่งพาค่า IP Rating เพียงอย่างเดียว แต่ควรใช้เป็นแนวทางในการประเมินความสามารถของรถ และใช้งานด้วยความระมัดระวังอยู่เสมอ

เคล็ดลับการดูแลรักษารถไฟฟ้าในช่วงหน้าฝน

เพื่อให้รถไฟฟ้าคู่ใจพร้อมใช้งานและมีอายุการใช้งานที่ยาวนาน การ ดูแลรักษารถไฟฟ้า ในช่วงฤดูฝนเป็นสิ่งที่ไม่ควรมองข้าม

1. หลีกเลี่ยงน้ำท่วมสูง: ดังที่กล่าวไปข้างต้น พยายามหลีกเลี่ยงเส้นทางที่มีน้ำท่วมขังสูงเกินระดับดุมล้อ หากไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ ควรหาเส้นทางอื่นหรือรอจนกว่าระดับน้ำจะลดลง
2. ทำความสะอาดหลังใช้งาน: หลังจากขับขี่ตากฝนหรือลุยน้ำมา ควรใช้น้ำสะอาดและผ้าไมโครไฟเบอร์เช็ดทำความสะอาดคราบโคลนและสิ่งสกปรกออกทันที เพื่อป้องกันการสะสมของความชื้นและการเกิดสนิม
3. ห้ามใช้เครื่องฉีดน้ำแรงดันสูง: หลีกเลี่ยงการใช้เครื่องฉีดน้ำแรงดันสูงโดยเด็ดขาด โดยเฉพาะบริเวณมอเตอร์ กล่องควบคุม หน้าจอแสดงผล และแบตเตอรี่ ให้ใช้สายยางปกติและปรับหัวฉีดเป็นแบบฝอยเบาๆ แทน
4. เช็ดให้แห้งเสมอ: หลังทำความสะอาด ควรใช้ผ้าแห้งเช็ดตัวรถและชิ้นส่วนต่างๆ ให้แห้งสนิท อาจใช้เครื่องเป่าลมช่วยเป่าตามซอกมุมเพื่อไล่ความชื้นที่ตกค้าง
5. ตรวจสอบสภาพซีลและสายไฟ: หมั่นตรวจเช็คสภาพของซีลยางต่างๆ และฉนวนหุ้มสายไฟว่ามีร่องรอยการฉีกขาดหรือเปื่อยยุ่ยหรือไม่ หากพบความผิดปกติควรรีบนำไปให้ช่างผู้ชำนาญการตรวจสอบ
6. การจัดเก็บ: ควรจอดรถในที่ร่มและแห้ง เพื่อป้องกันการสัมผัสกับฝนและความชื้นเป็นเวลานาน

สรุป: เลือก E-Bike กันน้ำให้เหมาะกับการใช้งาน

ค่า IP Rating เป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์อย่างยิ่งในการประเมินความสามารถในการป้องกันฝุ่นและน้ำของรถจักรยานไฟฟ้า การทำความเข้าใจความหมายของตัวเลขแต่ละหลักจะช่วยให้ผู้ใช้สามารถเลือกรถที่เหมาะสมกับไลฟ์สไตล์และสภาพแวดล้อมการใช้งานของตนเองได้ สำหรับการใช้งานในเมืองทั่วไปที่อาจต้องเผชิญกับฝนตกบ้าง รถที่มีมาตรฐาน IP54 ก็ถือว่าเพียงพอ แต่หากต้องเดินทางในพื้นที่ที่มีฝนตกชุกหรือมีความเสี่ยงเจอฝนหนักบ่อยครั้ง การเลือกรถที่มีมาตรฐาน IP65 ขึ้นไปก็จะสร้างความอุ่นใจได้มากกว่า

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการตระหนักว่าค่า IP Rating ไม่ใช่ใบอนุญาตให้ใช้งานรถไฟฟ้าได้อย่างสมบุกสมบันโดยไม่ต้องกังวล ความเสียหายจากน้ำยังคงเป็นหนึ่งในสาเหตุหลักที่ทำให้รถไฟฟ้าต้องเข้าศูนย์ซ่อม การใช้งานอย่างระมัดระวัง โดยเฉพาะการหลีกเลี่ยงการขับลุยน้ำท่วมสูงเกินดุมมอเตอร์ และการดูแลรักษาอย่างสม่ำเสมอ จะเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุดที่ช่วยยืดอายุการใช้งานและรักษาประสิทธิภาพของรถไฟฟ้าให้อยู่กับเราไปได้นานเท่านาน

มองหารถไฟฟ้าคุณภาพที่ตอบโจทย์ทุกการใช้งาน

GIANT Shopping Mall จำหน่ายจักรยานไฟฟ้าทุกประเภท สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า และ E-bike ที่ออกแบบมาเพื่อตอบโจทย์ทุกความต้องการ พร้อมทีมงานผู้เชี่ยวชาญที่พร้อมให้คำแนะนำในการเลือกรถที่เหมาะสมกับไลฟ์สไตล์และการใช้งานของคุณ

สามารถติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่:

• FACEBOOK PAGE
• LINE
• ติดต่อ สอบถามเพิ่มเติม

เวลาทำการ: ทุกวัน จันทร์ – เสาร์ (เวลา 9.00 – 18.00 น.)
โทร: 061-962-2878
ที่ตั้งร้าน: 269 หมู่ 12 ถ. มิตรภาพ ตำบล เมืองเก่า อำเภอเมืองขอนแก่น ขอนแก่น 40000