ไขข้อข้องใจ! จักรยานไฟฟ้าต้องมีใบขับขี่-จดทะเบียนไหม?

กระแสความนิยมยานพาหนะไฟฟ้าส่วนบุคคลกำลังเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง แต่หนึ่งในคำถามสำคัญที่ผู้ใช้และผู้ที่กำลังตัดสินใจซื้อยังคงสงสัย คือ ไขข้อข้องใจ! จักรยานไฟฟ้าต้องมีใบขับขี่-จดทะเบียนไหม? การทำความเข้าใจข้อบังคับทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับยานพาหนะประเภทนี้เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง เพื่อให้สามารถใช้งานบนท้องถนนได้อย่างถูกต้อง ปลอดภัย และหลีกเลี่ยงปัญหาที่อาจตามมาในอนาคต

ประเด็นสำคัญที่ต้องพิจารณา

• จักรยานไฟฟ้า (E-bike) ที่มีกำลังมอเตอร์และความเร็วไม่เกินเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด ไม่ถือเป็น “ยานยนต์” จึงไม่จำเป็นต้องจดทะเบียนและผู้ขับขี่ไม่ต้องมีใบอนุญาตขับขี่
• สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าและมอเตอร์ไซค์ไฟฟ้าที่มีกำลังมอเตอร์และความเร็วสูงเกินเกณฑ์ จะถูกจัดประเภทเป็น “รถจักรยานยนต์” ซึ่งจำเป็นต้องจดทะเบียนกับกรมการขนส่งทางบก และผู้ขับขี่ต้องมีใบอนุญาตขับขี่รถจักรยานยนต์ส่วนบุคคล
• การนำยานพาหนะไฟฟ้าที่เข้าข่ายต้องจดทะเบียนมาใช้งานบนถนนสาธารณะโดยยังไม่ได้จดทะเบียน ถือเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายตามพระราชบัญญัติรถยนต์ พ.ศ. 2522 และอาจมีโทษปรับ
• การบังคับใช้กฎหมายอาจมีความเข้มงวดแตกต่างกันไปในแต่ละพื้นที่ โดยมักจะเข้มงวดบนถนนสายหลักที่มีการจราจรหนาแน่น และอาจมีความยืดหยุ่นในพื้นที่ชุมชนหรือซอยย่อย
• ผู้ใช้งานควรเลือกซื้อยานพาหนะไฟฟ้าที่ได้มาตรฐานและตรวจสอบคุณสมบัติของตัวรถให้แน่ใจว่าสอดคล้องกับข้อกฎหมาย เพื่อความปลอดภัยและหลีกเลี่ยงปัญหาทางกฎหมาย

ทำความเข้าใจกฎหมายยานพาหนะไฟฟ้าในประเทศไทย

การเติบโตของตลาดยานพาหนะไฟฟ้าในประเทศไทยนำมาซึ่งความท้าทายด้านกฎระเบียบ เนื่องจากยานพาหนะเหล่านี้มีหลากหลายรูปแบบ ตั้งแต่จักรยานไฟฟ้าแบบปั่นช่วย (Pedal-assist) ไปจนถึงมอเตอร์ไซค์ไฟฟ้าสมรรถนะสูง กฎหมายที่มีอยู่เดิมถูกร่างขึ้นก่อนที่ยานพาหนะเหล่านี้จะเป็นที่แพร่หลาย ทำให้การตีความและการบังคับใช้จำเป็นต้องพิจารณาจากนิยามของ “ยานยนต์” ตามพระราชบัญญัติรถยนต์เป็นหลัก

ความสำคัญของการปฏิบัติตามกฎจราจร

การปฏิบัติตามกฎหมายไม่เพียงแต่ช่วยให้ผู้ขับขี่หลีกเลี่ยงการถูกจับปรับ แต่ยังเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งเสริมความปลอดภัยบนท้องถนน ทั้งต่อตัวผู้ขับขี่เองและผู้ใช้รถใช้ถนนคนอื่นๆ ยานพาหนะที่จดทะเบียนจะผ่านการตรวจสอบมาตรฐานความปลอดภัยเบื้องต้น ในขณะที่ผู้ขับขี่ที่มีใบอนุญาตจะได้รับการยืนยันว่ามีความรู้ความเข้าใจในกฎจราจรและมีทักษะการขับขี่ที่เพียงพอ ดังนั้น การทำความเข้าใจว่ายานพาหนะไฟฟ้าที่ครอบครองนั้นเข้าข่ายต้องจดทะเบียนหรือไม่ จึงเป็นความรับผิดชอบพื้นฐานของผู้ใช้งานทุกคน

ใครที่ควรให้ความสนใจกับข้อบังคับนี้

ข้อบังคับนี้มีความสำคัญต่อบุคคลหลายกลุ่ม ไม่ว่าจะเป็นผู้ที่ใช้จักรยานไฟฟ้าหรือสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าเพื่อการเดินทางในชีวิตประจำวัน, พนักงานส่งของ (Rider) ที่ใช้เป็นเครื่องมือประกอบอาชีพ, นักเรียนนักศึกษาที่ใช้เดินทางไปสถานศึกษา, รวมถึงผู้ที่สนใจซื้อยานพาหนะไฟฟ้าเป็นคันแรก การทราบข้อมูลที่ถูกต้องจะช่วยให้สามารถเลือกซื้อและใช้งานยานพาหนะได้อย่างเหมาะสมกับความต้องการและสอดคล้องกับข้อกฎหมาย

“จักรยานไฟฟ้า” ตามคำนิยามของกฎหมาย

หัวใจสำคัญของการพิจารณาว่ายานพาหนะไฟฟ้าต้องจดทะเบียนหรือไม่นั้น อยู่ที่การตีความว่ายานพาหนะดังกล่าวเข้าข่ายเป็น “รถ” หรือ “รถจักรยานยนต์” ตามพระราชบัญญัติรถยนต์ พ.ศ. 2522 หรือไม่ สำหรับจักรยานไฟฟ้า หรือ E-bike โดยทั่วไปแล้ว หากมีคุณสมบัติตามเกณฑ์ที่กำหนด จะไม่ถูกจัดว่าเป็นยานยนต์ ทำให้ได้รับการยกเว้นจากข้อบังคับด้านการจดทะเบียนและใบขับขี่

เกณฑ์กำหนดที่ไม่ต้องจดทะเบียนและไม่ต้องมีใบขับขี่

เกณฑ์หลักที่ใช้ในการจำแนกประเภทของจักรยานไฟฟ้าคือ กำลังของมอเตอร์ไฟฟ้าและความเร็วสูงสุดของตัวรถ ซึ่งเป็นปัจจัยที่บ่งชี้ถึงสมรรถนะและระดับความเสี่ยงในการใช้งานบนท้องถนน

กำลังมอเตอร์ไฟฟ้า (Wattage)

ตามแนวทางการพิจารณาของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จักรยานไฟฟ้าที่ไม่ต้องจดทะเบียนควรมีกำลังมอเตอร์ไฟฟ้าไม่สูงจนเกินไป โดยทั่วไปมีการอ้างอิงกำลังมอเตอร์ที่ไม่เกิน 500 วัตต์ หากกำลังมอเตอร์สูงกว่านี้ อาจถูกพิจารณาว่ามีสมรรถนะเทียบเท่ารถจักรยานยนต์ ซึ่งจำเป็นต้องเข้าสู่กระบวนการทางทะเบียน

ความเร็วสูงสุด (Maximum Speed)

ความเร็วสูงสุดเป็นอีกหนึ่งปัจจัยชี้ขาด โดยจักรยานไฟฟ้าที่ได้รับการยกเว้นมักจะถูกจำกัดความเร็วสูงสุดไว้ไม่เกิน 25-30 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ซึ่งเป็นความเร็วที่ใกล้เคียงกับการปั่นจักรยานปกติและถือว่ามีความเสี่ยงต่ำในการใช้งานร่วมกับยานพาหนะอื่น หากยานพาหนะไฟฟ้าสามารถทำความเร็วได้สูงกว่านี้ (บางกรณีอ้างอิงที่ 50 กม./ชม. สำหรับมอเตอร์ไซค์ไฟฟ้า) ก็จะเข้าข่ายเป็นยานยนต์ที่ต้องจดทะเบียนทันที

ตัวอย่างจักรยานไฟฟ้าที่ไม่เข้าข่ายเป็นยานยนต์

จักรยานไฟฟ้าที่พบเห็นได้ทั่วไปและมักจะไม่ต้องจดทะเบียน ได้แก่ จักรยานแม่บ้านไฟฟ้า, จักรยานเสือภูเขาไฟฟ้า, หรือจักรยานพับไฟฟ้า ที่มีมอเตอร์ขนาดเล็ก (เช่น 250-350 วัตต์) ติดตั้งมาเพื่อช่วยผ่อนแรงในการปั่น (Pedal-assist) เป็นหลัก ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้าเพียงอย่างเดียวที่ความเร็วสูง และความเร็วสูงสุดเมื่อใช้มอเตอร์ช่วยจะถูกจำกัดไว้ไม่เกิน 25 กม./ชม.

สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าและมอเตอร์ไซค์ไฟฟ้า: เมื่อใดที่ต้องจดทะเบียน?

ในทางกลับกัน สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าและมอเตอร์ไซค์ไฟฟ้าส่วนใหญ่มักมีสมรรถนะสูงกว่าจักรยานไฟฟ้าทั่วไป ทั้งในด้านกำลังมอเตอร์และความเร็วสูงสุด ทำให้ยานพาหนะเหล่านี้ถูกจัดอยู่ในประเภท “รถจักรยานยนต์” ตามกฎหมาย ซึ่งหมายความว่ามีภาระหน้าที่ต้องปฏิบัติตามกฎระเบียบเช่นเดียวกับรถจักรยานยนต์ที่ใช้เครื่องยนต์สันดาป

เงื่อนไขที่ทำให้เข้าข่ายเป็น “รถจักรยานยนต์”

ยานพาหนะไฟฟ้าจะถูกพิจารณาเป็นรถจักรยานยนต์ หากมีคุณสมบัติดังต่อไปนี้:

• กำลังมอเตอร์เกิน 500 วัตต์: มอเตอร์ที่มีกำลังสูงบ่งชี้ถึงความสามารถในการทำความเร็วและอัตราเร่งที่เทียบเท่ารถจักรยานยนต์
• ความเร็วสูงสุดเกิน 50 กิโลเมตรต่อชั่วโมง: ความเร็วที่สูงเกินกว่าเกณฑ์ที่กำหนดสำหรับจักรยานไฟฟ้า ทำให้ต้องอยู่ภายใต้การกำกับดูแลด้านความปลอดภัยที่เข้มงวดขึ้น
• มีลักษณะโครงสร้างและการออกแบบเหมือนรถจักรยานยนต์: เช่น มีคันเร่งแบบบิด, ไม่มีบันไดสำหรับปั่น, และมีโครงสร้างที่แข็งแรงรองรับความเร็วสูง

ขั้นตอนและข้อกำหนดในการจดทะเบียน

หากสกู๊ตเตอร์หรือมอเตอร์ไซค์ไฟฟ้าเข้าข่ายต้องจดทะเบียน ผู้นำเข้าหรือผู้ผลิตจะต้องนำรถไปผ่านการตรวจสอบและรับรองมาตรฐานจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) ก่อนที่จะสามารถนำไปยื่นขอจดทะเบียนกับกรมการขนส่งทางบกได้

มาตรฐานความปลอดภัยที่จำเป็น

รถที่จะจดทะเบียนได้ต้องมีอุปกรณ์ส่วนควบที่ครบถ้วนและเป็นไปตามมาตรฐานความปลอดภัย เช่น ระบบเบรกที่มีประสิทธิภาพ, ไฟส่องสว่าง, ไฟเลี้ยว, กระจกมองข้าง และหน้าปัดแสดงความเร็ว ซึ่งเป็นอุปกรณ์พื้นฐานที่จำเป็นสำหรับการใช้งานบนถนนสาธารณะอย่างปลอดภัย และต้องผ่านการทดสอบมาตรฐานสากล เช่น ISO หรือ UN Regulation

ข้อบังคับเกี่ยวกับใบอนุญาตขับขี่

เมื่อยานพาหนะไฟฟ้าถูกจดทะเบียนเป็นรถจักรยานยนต์แล้ว ผู้ขับขี่จะต้องมีใบอนุญาตขับขี่รถจักรยานยนต์ส่วนบุคคล ซึ่งหมายความว่าผู้ขับขี่ต้องมีอายุครบ 18 ปีบริบูรณ์ ผ่านการทดสอบสมรรถภาพร่างกาย การสอบข้อเขียนเกี่ยวกับกฎจราจร และการสอบภาคปฏิบัติ ตามขั้นตอนของกรมการขนส่งทางบกทุกประการ

ตารางเปรียบเทียบข้อกำหนด: จักรยานไฟฟ้า vs. สกู๊ตเตอร์/มอเตอร์ไซค์ไฟฟ้า

ความเสี่ยงและบทลงโทษหากไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย

การเพิกเฉยต่อข้อบังคับทางกฎหมายอาจนำไปสู่ผลกระทบหลายด้าน ตั้งแต่การถูกดำเนินคดีไปจนถึงปัญหาเกี่ยวกับความคุ้มครองของประกันภัยในกรณีที่เกิดอุบัติเหตุ

การบังคับใช้กฎหมายบนถนนสาธารณะ

เจ้าหน้าที่ตำรวจมีอำนาจในการตรวจสอบและจับกุมผู้ที่นำยานพาหนะที่ไม่ได้จดทะเบียนมาใช้งานบนทางสาธารณะ โดยเฉพาะในบริเวณที่มีการตั้งด่านตรวจหรือบนถนนสายหลักที่มีการจราจรพลุกพล่าน การขับขี่โดยไม่มีใบอนุญาตสำหรับยานพาหนะที่กำหนดก็เป็นความผิดเช่นกัน

การนำรถที่ยังมิได้จดทะเบียนมาใช้ในทางเดินรถ ถือเป็นความผิดตามพระราชบัญญัติรถยนต์ พ.ศ. 2522 มาตรา 6 ซึ่งระบุว่า “ห้ามมิให้ผู้ใดใช้รถที่ยังมิได้จดทะเบียน” โดยมีบทลงโทษเป็นการปรับ

บทลงโทษตามพระราชบัญญัติรถยนต์ พ.ศ. 2522

หากถูกจับกุม ผู้ขับขี่อาจต้องเผชิญกับข้อหาต่างๆ ซึ่งมีบทลงโทษแตกต่างกันไป เช่น:

• ความผิดฐานใช้รถไม่จดทะเบียน: มีโทษปรับไม่เกิน 10,000 บาท
• ความผิดฐานขับขี่รถโดยไม่มีใบอนุญาตขับขี่ (สำหรับรถที่ต้องใช้): มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 เดือน หรือปรับไม่เกิน 1,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
• ความผิดฐานไม่แสดงป้ายทะเบียน หรือไม่จัดทำ พ.ร.บ. คุ้มครองผู้ประสบภัยจากรถ

ความยืดหยุ่นในการบังคับใช้ในพื้นที่ต่างๆ

เป็นที่สังเกตว่าการบังคับใช้กฎหมายอาจไม่เท่าเทียมกันในทุกพื้นที่ ในบางชุมชนหรือซอยย่อยที่การจราจรไม่หนาแน่น เจ้าหน้าที่อาจมีการอนุโลมหรือไม่ได้กวดขันอย่างจริงจัง ซึ่งเป็นเหตุผลที่ทำให้ยังคงเห็นการใช้งานยานพาหนะไฟฟ้าที่ไม่ได้จดทะเบียนอยู่ทั่วไป อย่างไรก็ตาม การอาศัยความยืดหยุ่นนี้มีความเสี่ยงสูง เพราะไม่สามารถคาดการณ์ได้ว่าจะถูกตรวจสอบเมื่อใด และหากเกิดอุบัติเหตุขึ้นมาก็จะไม่มีกฎหมายรองรับ

คำแนะนำเพื่อการใช้งานอย่างถูกต้องและปลอดภัย

เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาทางกฎหมายและเพิ่มความปลอดภัยในการขับขี่ ผู้ใช้งานยานพาหนะไฟฟ้าควรพิจารณาปฏิบัติตามคำแนะนำต่อไปนี้

การเลือกซื้อยานพาหนะไฟฟ้าให้ถูกกฎหมาย

ก่อนตัดสินใจซื้อ ควรตรวจสอบคุณสมบัติของยานพาหนะอย่างละเอียด โดยสอบถามผู้ขายเกี่ยวกับกำลังมอเตอร์ (วัตต์) และความเร็วสูงสุด หากต้องการยานพาหนะที่ไม่ต้องจดทะเบียน ควรเลือกรุ่นที่เป็น “จักรยานไฟฟ้า” ตามคำนิยามอย่างชัดเจน แต่หากต้องการสมรรถนะที่สูงขึ้น ควรเลือกรุ่นที่ผู้ขายสามารถให้เอกสารประกอบการจดทะเบียนได้ และเตรียมพร้อมที่จะดำเนินการจดทะเบียนและทำใบขับขี่ให้ถูกต้อง

ความสำคัญของการสวมใส่อุปกรณ์ป้องกัน

ไม่ว่ายานพาหนะไฟฟ้าที่ใช้จะต้องจดทะเบียนหรือไม่ก็ตาม ความปลอดภัยเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุด ผู้ขับขี่ควรสวมหมวกนิรภัยทุกครั้งที่ใช้งาน และอาจพิจารณาใช้อุปกรณ์ป้องกันเพิ่มเติม เช่น สนับศอกและสนับเข่า โดยเฉพาะเมื่อต้องขับขี่ในเส้นทางที่มีการจราจรคับคั่ง การเปิดไฟหน้าและไฟท้ายในเวลากลางคืนหรือในที่ที่มีแสงน้อยก็เป็นสิ่งจำเป็นเพื่อเพิ่มการมองเห็นและลดความเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุ

สรุป: ขับขี่อย่างสบายใจ ต้องเข้าใจข้อกฎหมาย

โดยสรุปแล้ว คำตอบของคำถามที่ว่าจักรยานไฟฟ้าต้องมีใบขับขี่หรือจดทะเบียนหรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับ “ประเภท” และ “คุณสมบัติ” ของยานพาหนะเป็นสำคัญ หากเป็นจักรยานไฟฟ้าที่มีกำลังมอเตอร์และความเร็วไม่เกินเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด ก็จะได้รับการยกเว้น แต่หากเป็นสกู๊ตเตอร์หรือมอเตอร์ไซค์ไฟฟ้าที่มีสมรรถนะสูง ก็จำเป็นต้องดำเนินการจดทะเบียนและผู้ขับขี่ต้องมีใบอนุญาตขับขี่เหมือนรถจักรยานยนต์ทั่วไป การทำความเข้าใจข้อแตกต่างเหล่านี้จะช่วยให้ผู้ใช้สามารถเลือกและใช้งานยานพาหนะไฟฟ้าได้อย่างถูกต้อง ปลอดภัย และสบายใจบนท้องถนน

สำหรับผู้ที่กำลังมองหาจักรยานไฟฟ้า สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า หรือ E-bike คุณภาพที่ได้มาตรฐานและออกแบบมาเพื่อตอบโจทย์ทุกความต้องการในการเดินทาง GIANT Shopping Mall คือศูนย์รวมยานพาหนะไฟฟ้าหลากหลายประเภท พร้อมให้คำแนะนำเพื่อการเลือกซื้อที่เหมาะสมและถูกต้องตามกฎหมาย สามารถเยี่ยมชมสินค้าได้ที่ FACEBOOK PAGE, LINE หรือ ติดต่อ สอบถามเพิ่มเติม เพื่อขับขี่อย่างมั่นใจและไร้กังวล